Xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho ngành chè Thái Nguyên

Với mục tiêu đưa chè trở thành ngành hàng tỷ đô vào năm 2030, tỉnh Thái Nguyên đang tập trung phát triển vùng nguyên liệu theo hướng an toàn, chất lượng cao và xây dựng chuỗi sản xuất bền vững. Cùng với các cơ chế hỗ trợ của tỉnh, nhiều địa phương đã đẩy mạnh liên kết sản xuất, mở rộng diện tích chè đạt tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, cấp mã số vùng trồng và phát triển sản phẩm OCOP.

Trong quá trình này, các hợp tác xã giữ vai trò quan trọng trong kết nối người trồng chè với doanh nghiệp, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ chè Thái Nguyên.

Liên kết xây dựng vùng chè đạt chuẩn

Từ nhiều năm nay, cây chè đã gắn bó mật thiết với đời sống người dân xã Bình Yên. Trên những triền đồi thoai thoải, màu xanh của chè phủ kín các xóm làng, trở thành hình ảnh quen thuộc của vùng quê trung du.

Nếu trước đây người dân chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, bán chè nguyên liệu thì nay tư duy làm chè đã có nhiều chuyển biến. Người dân ngày càng quan tâm đến chất lượng, quy trình sản xuất an toàn, liên kết với hợp tác xã (HTX) và xây dựng thương hiệu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Gia đình bà Ma Thị Chiên, ở xóm Thành Trung, là một trong những hộ gắn bó lâu năm với cây chè. Với hơn 3 sào chè, gia đình bà luôn chú trọng chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, bón phân hợp lý, cắt tỉa và phòng trừ sâu bệnh đúng thời điểm nên năng suất chè được duy trì ổn định.

Từ năm 2023, gia đình bà Chiên tham gia HTX Dịch vụ nông nghiệp Thành Trung để liên kết sản xuất và từng bước xây dựng thương hiệu chè địa phương.

Bà Chiên chia sẻ: Tham gia HTX, chúng tôi được hướng dẫn chăm sóc chè theo tiêu chuẩn VietGAP. Sau thời gian chuyển đổi, cây chè khỏe hơn, cho búp đồng đều. Người dân ở đây gắn bó với cây chè từ lâu nên ai cũng mong muốn xây dựng thương hiệu chè của địa phương ngày càng vươn xa.

Tại vùng chè Trại Cài (xã Đồng Hỷ), những đồi chè trải dài dọc bên bờ sông Cầu. Vùng chè này hình thành từ những năm 1960, khi người dân các xóm Trại Cài, Sông Cầu, Tân Lập của xã Minh Lập (cũ) trồng chè cung ứng nguyên liệu cho Nông trường chè Sông Cầu. Với lịch sử lâu đời cùng hương vị đặc trưng của chè, Trại Cài được mệnh danh là một trong “tứ đại danh trà” tại Thái Nguyên.

Gắn bó với cây chè hơn 20 năm, bà Lường Thị Hội, ở xóm Trại Cài, đã chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang canh tác theo hướng hữu cơ, giúp năng suất và chất lượng chè tăng rõ rệt.

Bà Hội cho biết: Trước đây, người dân làm chè theo kinh nghiệm, sử dụng nhiều phân bón hóa học nên đất dần bạc màu, sản lượng giảm sút. Những năm gần đây, con cháu trong gia đình tiếp tục phát triển nghề chè theo hướng mới, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, vi sinh nên cây chè phát triển tốt hơn, sản phẩm bán được giá hơn.

Sau sáp nhập đơn vị hành chính, vùng chè Trại Cài hiện chủ yếu thuộc xã Đồng Hỷ. Đến nay, địa phương có trên 310ha chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; 25 sản phẩm chè đạt OCOP từ 3-4 sao; 5 doanh nghiệp, HTX được cấp chứng nhận mã số vùng trồng chè.

Ông Dương Minh Trí, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Hỷ, cho biết: Xã phấn đấu đến năm 2030 xây dựng ít nhất 1 sản phẩm trà đạt OCOP 5 sao, sản lượng búp chè tươi đạt 12.900 tấn.

Để hoàn thành mục tiêu này, xã Đồng Hỷ tập trung triển khai nhiều giải pháp, trong đó phát huy hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ theo Nghị quyết số 08/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè trên địa bàn tỉnh. Qua đó khai thác tốt những tiềm năng, lợi thế của địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm chè. 

Cùng với duy trì và mở rộng diện tích chè, xã Đồng Hỷ tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ đối với HTX, doanh nghiệp sản xuất trà nhằm đẩy mạnh liên kết tiêu thụ, xây dựng và quảng bá sản phẩm trà địa phương.

HTX giữ vai trò “cầu nối” phát triển ngành chè

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa cây chè đạt giá trị tỷ đô vào năm 2030, tỉnh Thái Nguyên xác định các doanh nghiệp, HTX nông nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh trà giữ vai trò quan trọng trong liên kết với người trồng chè.

Nhằm xây dựng ngành chè phát triển bền vững, tại Kỳ họp thứ 3, HĐND tỉnh Thái Nguyên khóa XIV, nhiệm kỳ 2021-2026, HĐND tỉnh đã thông qua Nghị quyết số 08/2025/NQ-HĐND ban hành Quy định chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè trên địa bàn tỉnh.

Nghị quyết tập trung hỗ trợ người dân và các HTX sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; cấp mã số vùng trồng; xây dựng hệ thống quản lý chất lượng; phát triển sản phẩm OCOP và bảo đảm các quy định về an toàn thực phẩm.

Hiện nay, toàn tỉnh có gần 1.000 HTX nông nghiệp, trong đó nhiều HTX hoạt động hiệu quả trong ngành chè, trở thành hạt nhân kết nối, hỗ trợ nông dân khắc phục hạn chế về quy mô sản xuất, nguồn vốn và kỹ thuật. Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Tuyết Hương (xã Đồng Hỷ).

Được thành lập năm 2012 với 7 hộ thành viên ban đầu, HTX Tuyết Hương từng bước xây dựng thương hiệu chè an toàn đạt tiêu chuẩn VietGAP và phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị. Trước đây, sản phẩm chè tại vùng Nông trường Sông Cầu và Trại Cài chủ yếu bán thô, phụ thuộc thương lái nên giá cả bấp bênh, người dân chưa thực sự yên tâm gắn bó với cây chè.

Bà Trần Thị Tuyết, Giám đốc HTX Tuyết Hương, chia sẻ: Việc chuyển đổi phương thức canh tác thời gian đầu gặp nhiều khó khăn do người dân đã quen sử dụng phân bón vô cơ.

Tuy nhiên, qua quá trình tuyên truyền, hướng dẫn và đồng hành cùng bà con, đến nay các tiêu chuẩn kỹ thuật trong chăm sóc, chế biến, bảo quản chè đã được thực hiện đồng bộ, bài bản. Đây cũng là nguồn nguyên liệu quan trọng để HTX phát triển các dòng sản phẩm chất lượng cao.

Đến nay, toàn bộ sản phẩm chè của HTX Tuyết Hương đều có tem truy xuất nguồn gốc, được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, khu vực và quốc gia.

Từ năm 2019 đến nay, HTX đã xây dựng được 5ha chè có mã số vùng trồng, 15ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, phát triển 5 sản phẩm OCOP 4 sao và đang hướng tới xây dựng 1 sản phẩm đạt 5 sao. Mỗi sản phẩm trà của HTX đều gắn với câu chuyện về vùng chè Trại Cài và sự gắn bó của người dân với cây chè.

Các HTX hiện không chỉ giữ vai trò liên kết sản xuất mà còn trở thành cầu nối giữa người dân với thị trường, góp phần quảng bá thương hiệu chè Thái Nguyên và thúc đẩy ngành chè phát triển bền vững.

Phát triển sản phẩm hàng hóa chất lượng cao

Các xã khu vực phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên hiện có hơn 2.000ha chè với nhiều loại đặc trưng như chè Shan tuyết, trà hoa vàng, tạo tiềm năng phát triển các sản phẩm hàng hóa chất lượng cao. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, cây chè ở khu vực này đang từng bước được quy hoạch thành vùng nguyên liệu tập trung thông qua sự tham gia của các HTX.

Chị Đặng Thị Duyên, một trong những hộ tiên phong mở rộng diện tích chè hoa vàng ở xã Bạch Thông, cho biết: Trước đây, do chưa có đầu ra ổn định nên gia đình chủ yếu thu hái chè hoa vàng mọc tự nhiên trong rừng. Sau khi liên kết với doanh nghiệp trên địa bàn, chị mạnh dạn nhân giống cây chè hoa vàng để trồng tại đồi gần nhà.

Đến nay, gia đình có khoảng 300 cây chè hoa vàng phát triển ổn định. Giá thu mua chè hoa vàng tươi dao động từ 200-300 nghìn đồng/kg tùy loại. Mỗi năm, gia đình thu nhập hàng trăm triệu đồng từ bán hoa, quả và lá chè.

Từ nguồn nguyên liệu dồi dào, nhiều HTX khu vực phía Bắc đã phát triển các dòng sản phẩm chất lượng cao như trà hoa vàng, trà Shan tuyết đạt OCOP từ 3-4 sao. Các sản phẩm này góp phần nâng cao giá trị trà trên thị trường, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho lao động địa phương.

Trong Đề án phát triển toàn diện khu vực nông thôn giai đoạn 2025-2030, tỉnh Thái Nguyên tiếp tục khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu các sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là chè; đồng thời phấn đấu mỗi năm thành lập mới từ 10 HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả gắn với liên kết chuỗi giá trị.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút khoảng 100 doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất, chế biến nông sản; phát triển thêm nhiều sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó chủ lực là các sản phẩm trà. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để chè Thái Nguyên tiếp tục khẳng định thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành ngành hàng tỷ đô theo kế hoạch đề ra.