Nigeria đang đứng trước cơ hội đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh khi xe điện ngày càng được người dân quan tâm. Chính sách ưu đãi, chi phí vận hành thấp và giá nhiên liệu tăng cao đang tạo thêm động lực cho xu hướng này. Tuy nhiên, đằng sau những chiếc xe không sử dụng xăng dầu là một thách thức không nhỏ: hệ thống điện chưa đủ ổn định để đáp ứng nhu cầu sạc.
 |
| Xe điện tại một xưởng lắp ráp ở Nigeria. |
Giữa bối cảnh giá nhiên liệu liên tục biến động, nhiều người dân Nigeria bắt đầu tìm đến xe điện như một giải pháp thay thế. Với nhà sáng tạo nội dung công nghệ Cyril Okoi, đây là quyết định mang lại những lợi ích rõ rệt trong cuộc sống hằng ngày.
Ông Cyril Okoi chia sẻ: “Tôi không nói quá, đây là một trong những quyết định đúng đắn nhất mà tôi từng đưa ra. Trải nghiệm sử dụng xe rất thuận tiện, từ vô-lăng, cảm giác lái, tốc độ cho đến sự yên tĩnh khi vận hành. Đặc biệt, tôi không phải tốn quá nhiều tiền cho nhiên liệu. Chẳng hạn, với đợt tăng giá nhiên liệu vừa qua, tôi gần như không bị ảnh hưởng”.
Theo số liệu của Chính phủ Nigeria, trong nửa đầu năm 2026, nước này đã phê duyệt miễn, giảm thuế cho gần 4.000 xe điện, trong nỗ lực thúc đẩy việc sử dụng phương tiện giao thông sạch hơn, bất chấp tình trạng thiếu điện kéo dài.
Đây là những trường hợp đầu tiên được hưởng ưu đãi trong chương trình của Chính phủ nhằm thúc đẩy giao thông xanh thông qua các chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ hoạt động lắp ráp xe điện trong nước.
Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại: nhiều chủ xe điện tại Nigeria vẫn phải sử dụng máy phát điện chạy dầu diesel để sạc xe. Điều này cho thấy những thách thức không nhỏ trong quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông sạch tại quốc gia đông dân nhất châu Phi.
 |
| Thiếu trạm sạc là thách thức không nhỏ trong quá trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông sạch ở Nigeria. |
Sự phụ thuộc vào máy phát điện cũng diễn ra trong toàn bộ hệ sinh thái xe điện. Các trạm sạc, đại lý bán xe và đơn vị vận hành dịch vụ đổi pin thường phải sử dụng máy phát điện dự phòng khi lưới điện gặp sự cố.
Tại Saglev, nhà sản xuất xe điện đầu tiên của Nigeria, những chiếc xe điện được lắp ráp hoàn thiện trước khi trải qua các bài kiểm tra vận hành, trong đó có kiểm tra khả năng chịu mưa và ngập nước.
 |
| Những chiếc xe điện được lắp ráp hoàn thiện trước khi trải qua các bài kiểm tra vận hành. |
Theo bà Bolanle Boboye, lãnh đạo Saglev, việc sử dụng máy phát điện để sạc xe hiện vẫn là giải pháp cần thiết trong điều kiện thực tế của Nigeria.
Bà Bolanle Boboye chia sẻ: “Ở khu vực mà chúng tôi đang sống, chúng ta vẫn cần những giải pháp hỗ trợ. Cuối cùng, chúng tôi sẽ từng bước loại bỏ phương án sạc bằng máy phát điện. Bởi nếu cứ chờ đến khi không còn phải sử dụng máy phát điện hay dầu diesel nữa, có lẽ chúng ta sẽ phải chờ rất lâu. Thế giới sẽ bỏ chúng ta lại phía sau, vì vậy chúng tôi đang từng bước tiến lên”.
Bà Bolanle Boboye cho biết, trong bối cảnh nguồn điện lưới chưa ổn định, việc tận dụng máy phát điện trong thời gian mất điện để sạc xe điện và các thiết bị cần thiết vẫn là một giải pháp thực tế: “Chẳng hạn, nếu gia đình đang phải sử dụng máy phát điện chạy dầu diesel do mất điện, chúng ta có thể tận dụng nguồn điện đó để sạc điện thoại, xe điện và các thiết bị cần thiết khác trong cùng khoảng thời gian. Như vậy, lượng khí thải carbon vẫn được cắt giảm đáng kể”.
Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy người dân Nigeria quan tâm đến xe điện là giá nhiên liệu tăng mạnh sau khi Chính phủ dỡ bỏ chính sách trợ cấp xăng dầu.
Bà Boboye cho rằng: “Một yếu tố lớn dẫn đến việc chuyển sang xe điện là việc cắt giảm trợ cấp, khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Cuộc chiến tại Iran trong năm nay cũng là một yếu tố. Nhưng về cơ bản, xe điện đã trở thành xu hướng không thể đảo ngược. Đây là tương lai và cuối cùng người dân Nigeria sẽ thích nghi với quá trình chuyển đổi này”.
Nigeria đã miễn thuế giá trị gia tăng đối với xe điện từ năm 2024 và giảm thuế nhập khẩu xuống 0% vào năm 2025, từ mức 5% trước đó. Chi phí nhiên liệu tăng sau khi chính sách trợ cấp xăng dầu được dỡ bỏ năm 2023 cũng thúc đẩy sự quan tâm đối với xe máy điện, ô tô điện và xe buýt điện.
Tuy nhiên, bài toán kinh tế của việc sở hữu xe điện vẫn gắn chặt với những khó khăn của ngành điện Nigeria.
Lưới điện quốc gia hiện chỉ cung cấp khoảng 4.000 MW cho dân số hơn 200 triệu người. Tình trạng này buộc nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp phải phụ thuộc vào máy phát điện chạy dầu diesel để duy trì hoạt động.
 |
| Bài toán kinh tế của việc sở hữu xe điện vẫn gắn chặt với những khó khăn của ngành điện Nigeria khi lưới điện quốc gia hiện chỉ cung cấp khoảng 4.000 MW cho dân số hơn 200 triệu người. |
Các nhà sản xuất ô tô đang tìm cách thích nghi với điều kiện này. Những thương hiệu Trung Quốc như BYD và Geely ngày càng mở rộng hoạt động tại Nigeria với các mẫu xe điện và xe hybrid. Theo các doanh nghiệp trong ngành, những dòng xe này phù hợp hơn với điều kiện nguồn điện thiếu ổn định tại quốc gia Tây Phi.
Tim Motors, đối tác của Geely tại Nigeria, cho biết các phương tiện sử dụng năng lượng mới, bao gồm xe điện và xe hybrid, hiện chiếm khoảng 2% doanh số bán xe của doanh nghiệp tại thị trường này.
Ông Leon Zhan, người đứng đầu Tim Motors, nhận định Nigeria là một trong những thị trường ô tô lớn nhất châu Phi.
Ông Leon Zhan chia sẻ: “Tôi khá tự tin về quy mô thị trường cũng như xu hướng phát triển. Xét về quy mô, đây là một trong những thị trường lớn nhất”.
Bên cạnh nguồn điện, cơ sở hạ tầng trạm sạc cũng là một trong những điểm nghẽn đối với quá trình phổ cập xe điện tại Nigeria.
Ông Cyril Okoi cho biết người sử dụng xe điện phải lên kế hoạch kỹ lưỡng cho mỗi hành trình, song các lựa chọn sạc tại Lagos đang ngày càng được cải thiện.
Theo ông Cyril Okoi: “Nếu lên kế hoạch cho một chuyến đi, tôi có thể sạc đầy xe tại nhà. Trong phạm vi Lagos, tôi biết mình có thể sạc ở đâu. Nếu đến Ikeja, tôi biết chỗ sạc; nếu đến Victoria Island, tôi cũng biết chỗ sạc. Tôi có thể sạc trong chưa đầy 20 phút. Khi đi xa, nếu tính toán thời gian hợp lý, tôi cũng có thể sử dụng các bộ sạc di động, loại khoảng 3 kW. Tôi có thể sạc ở bất cứ đâu, giống như cắm sạc điện thoại”.
Dù còn nhiều hạn chế, ông Okoi vẫn lạc quan về tương lai của phương tiện giao thông chạy điện tại Nigeria: “Trong 5 năm tới, mọi chiếc xe ở Lagos sẽ là xe điện, bởi người Nigeria thích nghi rất nhanh. Hơn nữa, chúng tôi thích những thứ có chi phí hợp lý. Khi mọi người thực sự hiểu rằng xe điện có chi phí bảo dưỡng thấp và vận hành nhanh, họ sẽ nhanh chóng thích nghi. Tôi biết rất nhiều người đã mua xe điện sau khi trải nghiệm xe của tôi”.
Tuy nhiên, hình ảnh ông Okoi sạc xe điện trong khi một máy phát điện chạy xăng đặt ngay bên cạnh khu vực sạc phần nào phản ánh nghịch lý của quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh tại Nigeria: phương tiện chạy điện đang ngày càng phổ biến, nhưng nguồn năng lượng cung cấp cho chúng vẫn có thể đến từ nhiên liệu hóa thạch.
Theo số liệu, Nigeria có khoảng 48 trạm sạc xe điện vào cuối năm 2025, phần lớn tập trung tại Lagos và Abuja. Trong khi đó, Nam Phi – thị trường xe điện phát triển nhất châu Phi – đã có hơn 500 trạm sạc công cộng.
Dù vậy, với chính sách ưu đãi ngày càng rõ ràng, giá nhiên liệu tăng và nhu cầu tiết giảm chi phí vận hành, xe điện đang có thêm cơ hội phát triển tại Nigeria. Nhưng để quá trình chuyển đổi này thực sự bền vững, quốc gia đông dân nhất châu Phi vẫn phải giải quyết bài toán căn bản hơn: xây dựng một hệ thống điện ổn định, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và lĩnh vực giao thông đang từng bước điện hóa.