Hai cuộc bầu cử, một mạch nguồn dân chủ

Nửa thế kỷ trước, cuộc Tổng tuyển cử năm 1976 trở thành dấu mốc đặc biệt, lần đầu tiên sau khi non sông liền một dải, cử tri cả nước cùng lựa chọn một Quốc hội chung. Năm mươi năm sau, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong bối cảnh đổi mới mạnh mẽ tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước.

Hai sự kiện cách nhau tròn 50 năm, trong những điều kiện lịch sử khác nhau, song cùng khẳng định và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tạo nền tảng cho sự phát triển của đất nước.

Cử tri Thái Nguyên tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.

Dấu mốc hoàn tất thống nhất quốc gia

Sau đại thắng mùa Xuân 1975, non sông thu về một mối, song vẫn đặt ra yêu cầu cấp thiết về thống nhất thể chế. Trong bối cảnh đó, cuộc Tổng tuyển cử năm 1976 mang ý nghĩa chính trị sâu sắc, là bước đi tất yếu để thiết lập một nhà nước thống nhất, hợp hiến, hợp pháp trên phạm vi cả nước.

Điều làm nên tính đặc biệt của cuộc bầu cử này trước hết nằm ở quy mô và tính chất toàn dân. Lần đầu tiên sau khi đất nước thống nhất, cử tri từ Bắc đến Nam cùng tham gia một cuộc bầu cử chung, xóa bỏ ranh giới về thể chế, khép lại sự khác biệt về mô hình nhà nước. Mỗi lá phiếu khi đó vừa là sự lựa chọn đại biểu, vừa là biểu đạt tập trung ý chí thống nhất của dân tộc sau nhiều năm chia cắt.

Không khí “ngày hội non sông” lan tỏa khắp mọi miền, từ đô thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi, phản ánh niềm tin sâu sắc của nhân dân vào con đường đã lựa chọn. Việc trên 23 triệu cử tri tham gia bầu cử (đạt tỷ lệ 98,77%) cho thấy sự đồng thuận xã hội rộng lớn, một yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng một nhà nước thống nhất và ổn định.

Kết quả của cuộc Tổng tuyển cử đã thành lập Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là bước ngoặt lịch sử, tạo cơ sở chính trị và pháp lý để đưa cả nước bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển trong hòa bình.

Quốc hội khóa VI đã quyết định nhiều vấn đề trọng đại, từ việc đặt tên nước, lựa chọn Quốc kỳ, Quốc ca, Thủ đô Hà Nội… đến xây dựng Hiến pháp, qua đó xác lập nền tảng cho hệ thống pháp luật và bộ máy nhà nước thống nhất.

Cuộc Tổng tuyển cử còn mang ý nghĩa biểu tượng. Đó là sự hội tụ của ý chí dân tộc, là minh chứng sinh động cho sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân.

Lá phiếu khi ấy chứa đựng niềm tin, khát vọng và cả trách nhiệm của mỗi công dân đối với vận mệnh đất nước. Chính từ nền tảng đó, một hệ thống chính trị thống nhất được thiết lập, tạo điều kiện để đất nước từng bước vượt qua khó khăn, ổn định và phát triển.

Nhìn lại, có thể thấy cuộc Tổng tuyển cử năm 1976 đã hoàn tất quá trình thống nhất về mặt nhà nước, đồng thời mở ra một chặng đường mới trong việc xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Những giá trị về quyền làm chủ của nhân dân, về sự tham gia rộng rãi của cử tri, về tính chính danh của bộ máy nhà nước được khẳng định từ thời điểm đó và tiếp tục được kế thừa, phát triển trong suốt chặng đường 50 năm qua.

Cử tri khu phố Nhà Chung (Hoàn Kiếm, Hà Nội) xem danh sách ứng cử viên trước khi bầu cử Quốc hội khóa VI. Ảnh: T.L

Đổi mới tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước

Tròn nửa thế kỷ, đất nước bước vào cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 trong một bối cảnh hoàn toàn khác. Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, hội nhập sâu rộng vào kinh tế thế giới.

Cuộc bầu cử năm 2026 cũng mang ý nghĩa đặc biệt khi lần đầu tiên được tổ chức trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gắn với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và đổi mới phương thức quản lý. Đây là bước đi quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Điểm đặc biệt của cuộc bầu cử năm 2026 là góp phần định hình cơ chế vận hành nhà nước trong điều kiện mới. Các đại biểu được lựa chọn sẽ tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế, quyết định những chính sách lớn trong phạm vi thẩm quyền và giám sát việc tổ chức thực hiện, góp phần bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, hiệu quả.

Yêu cầu đối với đại biểu dân cử vì thế cao hơn về phẩm chất, năng lực và tư duy đổi mới, cùng khả năng thích ứng với môi trường quản trị hiện đại. Khi thực hiện phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn, đại biểu HĐND các cấp cần gần dân, sát thực tiễn, phản ánh trung thực tiếng nói của cử tri.

Đối với đại biểu Quốc hội, yêu cầu về tầm nhìn và năng lực hoạch định chính sách ngày càng trở nên quan trọng. Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của bộ máy nhà nước.

Nửa thế kỷ trôi qua, từ ngày hội lớn của non sông thống nhất đến bước chuyển trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước, hai cuộc bầu cử đã ghi dấu những chặng đường quan trọng của đất nước. Một cuộc bầu cử hoàn tất sự thống nhất, một cuộc bầu cử mở ra yêu cầu đổi mới, nhưng cả hai đều gặp nhau ở điểm chung là khẳng định vai trò trung tâm của nhân dân trong đời sống chính trị.

Hành trình 50 năm cho thấy sự phát triển liên tục của nền dân chủ Việt Nam, từ bảo đảm quyền bầu cử đến nâng cao chất lượng đại diện và hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử.

Giá trị của lá phiếu vì thế ngày càng được khẳng định, trở thành phương thức để nhân dân tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đồng thời thể hiện sự ủy quyền và gửi gắm niềm tin đối với bộ máy nhà nước.

Tiếp nối tinh thần của cuộc Tổng tuyển cử năm 1976, mỗi lá phiếu hôm nay góp phần thúc đẩy đổi mới, bồi đắp mạch nguồn dân chủ, tạo nền tảng vững chắc cho một Việt Nam phát triển ổn định và bền vững.