Phía Bắc Thái Nguyên rộng cửa chào đón nhà đầu tư (Bài 3)

Bài 3: Từ vùng nguyên liệu đến chuỗi giá trị

Cùng với quá trình hoàn thiện hạ tầng, mở rộng không gian phát triển công nghiệp và từng bước cải thiện môi trường thu hút đầu tư, khu vực phía Bắc Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội chuyển hóa lợi thế sẵn có thành động lực tăng trưởng mới. 

Với vùng nguyên liệu lâm nghiệp quy mô lớn, tiềm năng chăn nuôi đại gia súc và dư địa phát triển công nghiệp chế biến còn rộng mở, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu, hình thành chuỗi sản xuất gắn với lợi thế bản địa, hướng tới phát triển bền vững.

Vùng nguyên liệu rừng trồng quy mô lớn đang tạo lợi thế cho phía Bắc tỉnh Thái Nguyên phát triển công nghiệp chế biến gỗ.

Dư địa còn nằm ở khâu chế biến

Đi qua nhiều địa phương phía Bắc hôm nay, dễ bắt gặp những triền đồi phủ xanh rừng keo, mỡ nối tiếp nhau; dưới chân núi là những vùng chăn nuôi, những bãi cỏ tự nhiên và các khu sản xuất hàng hóa đang từng bước mở rộng quy mô. Đây là những lợi thế đã hiện hữu từ nhiều năm nay, tạo sinh kế cho người dân và đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.

Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Vinacom Việt Nam (xã Cẩm Giàng) đầu tư nhà máy chế biến ngay tại vùng nguyên liệu.

Tuy nhiên, phần lớn giá trị tạo ra vẫn đang dừng ở khai thác nguyên liệu hoặc tiêu thụ dưới dạng sơ chế. Gỗ rừng trồng chủ yếu xuất bán nguyên liệu; sản phẩm chăn nuôi phụ thuộc nhiều vào thương lái và thị trường tự do. Khoảng cách giữa vùng nguyên liệu với công nghiệp chế biến còn khá lớn. Điều đó cho thấy dư địa phát triển của khu vực phía Bắc hiện ở khả năng tổ chức lại sản xuất theo chuỗi và nâng tỷ trọng chế biến. Với cùng một đơn vị nguyên liệu, giá trị tạo ra có thể chênh lệch rất lớn giữa bán thô và chế biến sâu.

Đối với lĩnh vực lâm nghiệp, khu vực phía Bắc hiện có hơn 417.000ha đất lâm nghiệp, trên 99.000ha rừng trồng, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 73%, thuộc nhóm cao của cả nước. Mỗi năm cung cấp khoảng 300.000m3 gỗ nguyên liệu.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương đã hình thành các vùng sản xuất tập trung với quy mô lớn hơn, tạo thuận lợi cho quy hoạch và thu hút đầu tư. Xã Bạch Thông là một trong những địa phương tiêu biểu với trên 3.400ha rừng trồng, chủ yếu là keo và mỡ. Các địa phương như: Chợ Đồn, Ba Bể, Nghĩa Tá, Yên Phong, Trần Phú, Cẩm Giàng… cũng đang hình thành những vùng nguyên liệu quy mô lớn.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, nhiều địa phương đã chuyển dần từ chăn nuôi tự cung tự cấp sang chăn nuôi theo hướng hàng hóa. Tại các xã Bằng Thành, Nghiên Loan, Cao Minh, Phúc Lộc…, người dân không còn phát triển chăn nuôi gia súc theo hướng sinh sản thông thường mà chuyển sang mô hình chăn nuôi vỗ béo, mở rộng quy mô.

Ông Lộc Sỹ Dậu, thôn Nà Coóc, xã Bằng Thành - người có hơn 20 năm gắn bó với nghề chăn nuôi, chia sẻ: Nếu có đầu ra ổn định, người dân hoàn toàn có thể liên kết mở rộng quy mô và cung cấp hàng trăm con gia súc xuất chuồng mỗi năm.

Điểm chung của lâm nghiệp và chăn nuôi đại gia súc là nguyên liệu đã tương đối rõ nét. Điều còn thiếu là những mắt xích chế biến đủ mạnh để giữ lại nhiều giá trị hơn tại địa phương.

Doanh nghiệp tìm đến vùng nguyên liệu

Nếu nguyên liệu là điều kiện cần thì hạ tầng và doanh nghiệp chính là yếu tố quyết định để hình thành chuỗi giá trị. Giai đoạn 2021-2025, khu vực phía Bắc đã đầu tư xây dựng 251 tuyến đường lâm nghiệp với tổng chiều dài khoảng 500km. Hệ thống giao thông này góp phần giảm chi phí vận chuyển, tạo thuận lợi cho khai thác, bảo vệ rừng và kết nối nguyên liệu đến các cơ sở chế biến.

Theo ông Hà Văn Hàm, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Phong, hệ thống đường lâm nghiệp được đầu tư trong thời gian qua đã nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp tìm hiểu cơ hội đầu tư.

Trung bình mỗi ngày, Công ty TNHH Trường Thành Bắc Kạn (xã Nghĩa Tá) tiêu thụ từ 80-100 tấn gỗ nguyên liệu cho sản xuất.

Những thay đổi đó đang từng bước được hiện thực hóa bằng các dự án cụ thể. Tại thôn Nà Ngăm, xã Cẩm Giàng, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Vinacom Việt Nam đã đầu tư nhà máy chế biến lâm sản ngay giữa vùng nguyên liệu. Việc đặt cơ sở sản xuất tại địa phương giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung, giảm chi phí vận chuyển và đồng thời tạo đầu ra ổn định cho người trồng rừng.

Ông Trịnh Văn Tuân, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Vinacom Việt Nam, cho biết: Nguồn nguyên liệu dồi dào cùng điều kiện thuận lợi về giao thông là những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp lựa chọn đầu tư.

Tại xã Nghĩa Tá, Công ty TNHH Trường Thành Bắc Kạn hiện tiêu thụ khoảng 80-100 tấn nguyên liệu mỗi ngày, tạo việc làm ổn định cho khoảng 100 lao động địa phương. Cuối năm 2025, Công ty TNHH Cung ứng tổng hợp Bảo Long tiếp tục đầu tư nhà máy chế biến gỗ tại xã Trần Phú. Theo ông Vương Ngọc Tuấn, đại diện doanh nghiệp, việc tiếp cận trực tiếp nguồn nguyên liệu ổn định giúp tiết giảm chi phí và tạo điều kiện xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp với người dân.

Những chuyển động này cho thấy doanh nghiệp đang dần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì đặt nhà máy xa vùng nguyên liệu rồi tổ chức thu mua từ nhiều địa phương, xu hướng hiện nay là đưa cơ sở sản xuất đến gần nơi tạo ra nguyên liệu nhằm tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả. 

Tại Cụm công nghiệp Vằng Mười (xã Trần Phú), hạ tầng cơ bản hoàn thiện và sẵn sàng đón các dự án chế biến gỗ, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ trồng rừng - khai thác - chế biến - tiêu thụ.

Từ nguồn gỗ rừng trồng hiện có, hoàn toàn có thể phát triển các sản phẩm giá trị cao như gỗ ghép thanh, ván ép, đồ nội thất, viên nén sinh học và các dòng sản phẩm phục vụ xuất khẩu. Việc tăng tỷ trọng chế biến không chỉ nâng giá trị sản phẩm mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập và mở rộng không gian phát triển công nghiệp trên nền tảng tài nguyên bản địa. Cách tiếp cận này cũng mở ra hướng đi mới đối với lĩnh vực chăn nuôi đại gia súc.

Hình thành chuỗi giá trị từ lợi thế bản địa

Nếu lâm nghiệp đang từng bước hình thành các chuỗi chế biến thì chăn nuôi đại gia súc cũng đứng trước cơ hội tương tự.

Ông Cà Văn Thưởng, Chủ tịch UBND xã Bằng Thành, chia sẻ: Toàn xã hiện duy trì tổng đàn trên 2.000 con đại gia súc, gồm hơn 500 con trâu, 1.170 con bò, hơn 300 con ngựa và gần 600 con dê. Tuy nhiên, phần lớn vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô nên giá trị mang lại chưa tương xứng với tiềm năng. Người dân địa phương mong muốn được liên kết theo chuỗi với các doanh nghiệp có tiềm lực để tạo đầu ra ổn định và nâng cao giá trị sản phẩm.

Là một trong những điểm giao dịch gia súc lớn của khu vực, Chợ trâu, bò xã Nghiên Loan góp phần hình thành nguồn cung nguyên liệu ổn định cho phát triển chuỗi giá trị chăn nuôi.

Nếu Bằng Thành được xem là vùng nguyên liệu giàu tiềm năng thì Nghiên Loan đang dần trở thành trung tâm chăn nuôi đại gia súc của khu vực. Toàn xã hiện có tổng đàn trên 7.000 con; trong đó khoảng 2.000 con được trao đổi, mua bán với thương lái đến từ nhiều tỉnh, thành phố; khoảng 5.000 con còn lại được người dân nuôi theo hình thức chăn thả kết hợp vỗ béo. Địa phương còn sở hữu chợ trâu, bò được đánh giá là lớn trong khu vực miền núi phía Bắc, mỗi phiên có khoảng từ 500-1.000 con.

Bà Hoàng Thị Duyên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghiên Loan, nhận định: Với lợi thế về đất đồi, nguồn cỏ tự nhiên, phụ phẩm nông nghiệp và kinh nghiệm chăn nuôi lâu năm, nếu hình thành được nhà máy chế biến ngay tại địa phương sẽ mở ra nhiều cơ hội phát triển.

Từ nguồn nguyên liệu hiện có, hoàn toàn có thể phát triển các dòng sản phẩm như thịt mát, thịt cấp đông, thịt sấy, thực phẩm đóng gói, sản phẩm OCOP; đồng thời tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân hữu cơ và các sản phẩm phụ trợ khác. Theo bà Duyên, ngoài Nghiên Loan, các xã Cao Minh, Bằng Thành, Phúc Lộc hoàn toàn có thể trở thành những vùng vệ tinh cung cấp nguyên liệu ổn định cho các cơ sở chế biến.

Tại xã Cao Minh, chính quyền địa phương cũng đang định hướng phát triển chăn nuôi theo hướng hiện đại và gắn với xây dựng chuỗi giá trị. Ông Ma Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Cao Minh, cho biết: Địa phương luôn sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu sản phẩm từ đàn gia súc. Cùng với nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương tiếp tục hỗ trợ người dân mở rộng quy mô chăn nuôi, nâng cao chất lượng đàn vật nuôi để đáp ứng yêu cầu liên kết sản xuất.

Thực tế cho thấy, phía Bắc Thái Nguyên đang hội tụ nhiều điều kiện để phát triển công nghiệp chế biến sâu dựa trên lợi thế nguyên liệu bản địa. Với vùng nguyên liệu lâm nghiệp quy mô lớn và tiềm năng chăn nuôi đại gia súc còn nhiều dư địa, phát triển công nghiệp chế biến gỗ, chế biến sản phẩm chăn nuôi theo chuỗi giá trị được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế. Đây cũng là yếu tố quan trọng để hình thành những ngành hàng có sức cạnh tranh, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong những năm tới.

(còn nữa)