Thẳng thắn nhìn nhận - Mạnh dạn chia sẻ - Quyết tâm tháo gỡ những điểm nghẽn trong xuất khẩu nông, lâm, thủy sản

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu thẳng thắn nhìn nhận, mạnh dạn chia sẻ để tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt mục tiêu 74 tỷ USD năm 2026.

Ngày 30/7, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026 nhằm triển khai chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Hội nghị tập trung đánh giá kết quả 6 tháng đầu năm, nhận diện những khó khăn, điểm nghẽn trong hoạt động xuất khẩu và đề ra các giải pháp để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng của ngành trong những tháng cuối năm.

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 42,8 tỷ USD sau 7 tháng

Theo báo cáo tại Hội nghị, ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: nhu cầu tiêu dùng lương thực, thực phẩm trong nước tiếp tục duy trì ổn định, trong khi thị trường xuất khẩu được mở rộng nhờ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp điều hành, GDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản ước tính 7 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 42,8 tỷ USD, tăng 7,5%, cho thấy đà tăng trưởng vẫn được duy trì, tạo nền tảng để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.

Cán cân thương mại nông, lâm, thủy sản tiếp tục xuất siêu 9,2 tỷ USD, giảm 7,7% so với cùng kỳ do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Trong đó, lâm sản xuất siêu 7,36 tỷ USD, tăng 1,4%; thủy sản xuất siêu 4,13 tỷ USD, tăng 17%; riêng nhóm nông sản chỉ còn xuất siêu 1,51 tỷ USD, giảm tới 60,6% do giá xuất khẩu của một số mặt hàng chủ lực như cà phê, gạo, cao su giảm mạnh, trong khi nhập khẩu nguyên liệu tăng cao.

Trong buổi làm việc kéo dài suốt chiều 30/7, Hội nghị ghi nhận 10 tham luận từ các hiệp hội và doanh nghiệp thuộc nhiều ngành hàng như sầu riêng, thủy sản, nuôi tôm, chế biến và xuất khẩu gỗ, Nafoods, cùng đại diện Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại Việt Nam. Các ý kiến tập trung phản ánh khó khăn thực tế, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong hoạt động xuất khẩu.

Chưa thể hài lòng khi tăng trưởng chưa bền vững

Phát biểu kết luận Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đánh giá những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm là rất tích cực.

Theo Bộ trưởng, GDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,87%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ. Ước tính 7 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt 42,8 tỷ USD, tăng 7,5%, cho thấy đà tăng trưởng vẫn được duy trì.

Ông cho rằng kết quả này phản ánh nỗ lực rất lớn của người nông dân, ngư dân, doanh nghiệp, hiệp hội, các địa phương và cơ quan quản lý trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động, chi phí logistics gia tăng và các yêu cầu về tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng nhìn nhận xuất khẩu nông sản vẫn còn nhiều hạn chế. Theo ông, tăng trưởng chưa thật sự đồng đều và bền vững; một số mặt hàng tăng về sản lượng nhưng giảm giá trị. Liên kết giữa vùng nguyên liệu, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu ở nhiều nơi còn lỏng lẻo; một số ngành hàng vẫn phụ thuộc vào số ít thị trường lớn, tiềm ẩn rủi ro khi các nước gia tăng hàng rào kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại.

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tác động đến giá năng lượng và chi phí logistics, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, các quy định kỹ thuật ngày càng nghiêm ngặt và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, Bộ trưởng cho rằng ngành nông nghiệp phải chủ động, sáng tạo và linh hoạt hơn trong điều hành.

Chính phủ đã giao ngành Nông nghiệp và Môi trường mục tiêu tăng trưởng 4% trong năm 2026, đồng thời phấn đấu tổng kim ngạch xuất khẩu trên 74 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa 6 tháng cuối năm ngành phải đạt mức tăng trưởng 4,3% và kim ngạch xuất khẩu khoảng 38,3 tỷ USD.

Bốn quan điểm để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu

Để hoàn thành mục tiêu năm 2026, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu toàn ngành quán triệt bốn quan điểm lớn.

Quan điểm đầu tiên là phải lấy nhu cầu thị trường làm căn cứ để tổ chức lại sản xuất. Xuất khẩu không chỉ là tiêu thụ sản phẩm mà phải được đặt trong toàn bộ chuỗi giá trị từ giống, vùng nguyên liệu, sản xuất, thu mua, chế biến, bảo quản, logistics đến phân phối và xúc tiến thương mại, đồng thời chủ động đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chống phá rừng, giảm phát thải và tiêu chuẩn xanh.

Quan điểm thứ hai là chuyển mạnh từ tăng trưởng theo sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; không chạy theo số lượng bằng mọi giá mà phải nâng cao tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, có thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và khả năng tham gia trực tiếp vào hệ thống phân phối quốc tế.

Thứ ba là phát huy đầy đủ vai trò của từng chủ thể trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm tổ chức thị trường và liên kết chuỗi; người nông dân, ngư dân và hợp tác xã là nền tảng sản xuất; hiệp hội ngành hàng là cầu nối giữa sản xuất với thị trường; còn Nhà nước tập trung kiến tạo thể chế, cung cấp thông tin, tháo gỡ điểm nghẽn và bảo đảm hài hòa lợi ích.

Quan điểm thứ tư là các giải pháp trước mắt phải đồng thời tạo lập năng lực cạnh tranh lâu dài cho từng ngành hàng thông qua xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao năng lực chế biến, logistics, chuẩn hóa mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói và phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia theo hướng gọn hơn, nhanh hơn, minh bạch hơn và chính xác hơn.

"Trái tim của doanh nghiệp nằm trong lồng ngực doanh nghiệp, không nằm trong tay cơ quan quản lý"

Về nhiệm vụ từ nay đến cuối năm, Bộ trưởng đề nghị các địa phương rà soát kế hoạch sản xuất, mùa vụ, thu hoạch, chế biến và tiêu thụ đối với các sản phẩm chủ lực; chủ động phương án ứng phó khi thị trường biến động; kiểm soát chặt mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, chất lượng vật tư đầu vào, an toàn thực phẩm và gian lận xuất xứ.

Ông cũng đề nghị các bộ, ngành tiếp tục phối hợp tháo gỡ những điểm nghẽn về thị trường, thuế, hải quan, tín dụng, bảo hiểm và logistics; hỗ trợ doanh nghiệp trong xúc tiến thương mại, mở cửa thị trường và xử lý các rào cản phát sinh, đồng thời yêu cầu "tuyệt đối không để nảy sinh tiêu cực".

Đối với các hiệp hội ngành hàng, Bộ trưởng yêu cầu nâng cao năng lực dự báo thị trường, thường xuyên cập nhật cung - cầu, giá cả, chính sách nhập khẩu và rủi ro; xây dựng quy tắc ứng xử, cam kết chất lượng và phối hợp điều tiết cung ứng nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp trong nước tự hạ giá làm suy yếu vị thế đàm phán chung.

Các doanh nghiệp cần chủ động liên kết dài hạn với hợp tác xã và vùng nguyên liệu; đầu tư chế biến sâu, bảo quản, đổi mới bao bì, thương hiệu, quản trị rủi ro, đa dạng hóa thị trường và phương thức thanh toán.

Nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp, Bộ trưởng nói: Trái tim của doanh nghiệp nằm trong lồng ngực của doanh nghiệp, không nằm trong tay các cơ quan quản lý nhà nước. Theo ông, Nhà nước sẽ đồng hành trong việc tháo gỡ thể chế, mở cửa thị trường và cung cấp thông tin, nhưng không thể làm thay doanh nghiệp trong quản trị chất lượng, tổ chức chuỗi hay thực hiện các cam kết hợp đồng.

Bộ trưởng cũng yêu cầu cơ quan chuyên môn của Bộ trong vòng 5 ngày sau hội nghị phải tổng hợp toàn bộ kiến nghị của doanh nghiệp, phân loại theo thẩm quyền xử lý của Bộ, của các bộ ngành, địa phương và những nội dung phải báo cáo Chính phủ, Thủ tướng; đồng thời lập bảng theo dõi với cơ quan chủ trì, thời hạn xử lý và kết quả đầu ra cụ thể.

Người đứng đầu các cục, vụ chuyên ngành được giao xây dựng kịch bản điều hành cho từng ngành hàng, duy trì đối thoại định kỳ với các hiệp hội, đẩy nhanh đàm phán mở cửa thị trường và theo dõi sát chính sách thuế quan của các thị trường lớn để kịp thời tham mưu giải pháp ứng phó.

Cuối cùng, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng bày tỏ tin tưởng với sự quyết tâm của các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp và người sản xuất, ngành nông nghiệp sẽ hoàn thành các mục tiêu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho một nền nông nghiệp giá trị cao, minh bạch, xanh, có trách nhiệm và đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.