Thế giới 2025: Bất ổn đa tầng

Năm 2025 khép lại với nhiều biến động của tình hình thế giới. Xung đột, cạnh tranh chiến lược và các thách thức phi truyền thống gia tăng, tạo nên trạng thái “bất ổn đa tầng” trên phạm vi toàn cầu. Bất ổn không chỉ tập trung ở một vài điểm nóng, mà lan rộng trên nhiều lĩnh vực, từ năng lượng, tài chính đến thương mại và chuỗi cung ứng. Thiên tai cực đoan tiếp tục bào mòn nguồn lực phát triển của nhiều quốc gia. Tuy vậy, các nỗ lực đối thoại, hợp tác quốc tế và tiến bộ khoa học công nghệ vẫn là điểm tựa cho hòa bình, ổn định và phát triển.

Người dân Palestine trở về thành phố Gaza ngày 11/10/2025.

Cạnh tranh chuyển sang “đa tầng”

Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố áp thuế đối ứng từ 10-49% với hầu hết các mặt hàng nhập khẩu nhằm bảo vệ sản xuất trong nước. Thương mại toàn cầu theo đó bị xáo trộn, chuỗi cung ứng gián đoạn, giá vàng liên tục lập đỉnh. Căng thẳng thuế quan giữa Mỹ và các nền kinh tế lớn gia tăng, tác động sâu sắc tới trật tự kinh tế và thương mại toàn cầu.

Thực tế cho thấy, các quyết sách kinh tế ngày càng mang tính chiến lược. Cạnh tranh không chỉ giới hạn trong lĩnh vực an ninh và quân sự, mà đã lan sang thương mại, chuỗi cung ứng, công nghệ và tiêu chuẩn, làm gia tăng chi phí giao dịch và rủi ro chính sách.

Trong bối cảnh bất định, nhiều đánh giá vẫn cho rằng kinh tế thế giới duy trì được đà tăng trưởng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế nhận định tăng trưởng toàn cầu năm 2025 có thể đạt khoảng 3,2%, trong khi Liên minh châu Âu dự báo GDP toàn cầu, đạt mức 3,1%. Đây được xem là chỉ dấu cho thấy khả năng thích ứng của nhiều nền kinh tế, dù phải đối mặt với căng thẳng thương mại và xung đột khu vực.

Ngược lại, thị trường tài chính và hàng hóa phản ánh rõ tâm lý phòng thủ. Những ngày cuối năm 2025 và đầu năm 2026, giá vàng liên tục lập đỉnh, kéo theo bạc và bạch kim đồng loạt tăng mạnh. Trong một thế giới mà kỳ vọng bị bào mòn bởi rủi ro địa chính trị và các cú sốc chính sách, dòng vốn trú ẩn gia tăng cho thấy bài toán ổn định vĩ mô ngày càng gắn chặt với ổn định chiến lược.

Những điểm nóng tiếp diễn, thúc đẩy nỗ lực đối thoại

Khó có thể nói tới ổn định chiến lược khi các cuộc xung đột vẫn kéo dài và tiềm ẩn nguy cơ lan rộng. Trung Đông tiếp tục là tâm điểm với cuộc không kích kéo dài 12 ngày đêm trong tháng 6-2025 giữa Israel và Iran, tiếp đó là các cuộc không kích của Israel vào Qatar, khiến căng thẳng lan sang Liban và Yemen.

Trong khi đó, tiến trình hòa bình và ổn định đời sống cho người Palestine tại Dải Gaza vẫn hết sức mong manh. Dù Israel và Hamas đạt được thỏa thuận ngừng bắn và trao trả con tin, các nỗ lực ngoại giao liên tục được thúc đẩy, song những toan tính chiến lược và sự thiếu lòng tin giữa các bên cho thấy thỏa thuận hiện nay mang tính “tạm khóa xung đột” nhiều hơn là chấm dứt xung đột.

Bước sang năm 2026, xung đột Nga và Ukraine chuẩn bị bước vào năm thứ 5, gây thiệt hại nặng nề cho cả hai phía. Tuy nhiên, các cuộc gặp và điện đàm giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin về kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm đã mở ra hy vọng tiến gần hơn tới giải pháp chính trị. Dẫu vậy, không ít ý kiến vẫn hoài nghi về khả năng đạt được một thỏa thuận bền vững.

Ngày 13/10, tại khu nghỉ dưỡng Sharm El-Sheikh bên bờ Biển Đỏ của Ai Cập, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng lãnh đạo hơn 20 quốc gia đã tham dự lễ ký thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas, mở ra hy vọng hòa bình cho Gaza.

Xung đột cũ tiếp diễn, điểm nóng mới nổi lên, khiến bức tranh an ninh toàn cầu phủ gam màu xám. Bên cạnh những khu vực như Greenland, Venezuela, Ấn Độ và Pakistan, Afghanistan và Pakistan, tại một số quốc gia, bất ổn chính trị xã hội cũng bùng phát, tác động mạnh tới bầu cử, quản trị và hoạch định chính sách công.

Giữa bối cảnh bất ổn đa tầng, thỏa thuận ngừng bắn giữa Campuchia và Thái Lan đạt được vào cuối năm 2025 đã khép lại giai đoạn căng thẳng nghiêm trọng nhất giữa 2 nước láng giềng ASEAN. Sự kiện này cũng đánh dấu nỗ lực vượt qua thử thách của ASEAN trong việc củng cố đoàn kết nội khối và xây dựng cộng đồng bao trùm.

Trong bức tranh chung đó, việc Timor Leste trở thành thành viên thứ 11 của ASEAN được xem là điểm sáng, góp phần mở rộng và củng cố các cơ chế hợp tác khu vực, duy trì vai trò “lực giữ nhịp” quan trọng thông qua đối thoại và hợp tác thiết thực.

Những thách thức toàn cầu

Nếu địa chính trị và địa kinh tế tạo ra các cú sốc ngắn hạn, thì biến đổi khí hậu và thiên tai tiếp tục là rủi ro nền chi phối ổn định kinh tế - xã hội. Thời tiết cực đoan xuất hiện tại nhiều khu vực với siêu bão ở châu Á và Thái Bình Dương, lũ lụt nghiêm trọng tại Nam Á và Đông Nam Á, nắng nóng vượt ngưỡng lịch sử ở châu Âu, hạn hán kéo dài và cháy rừng tại châu Mỹ.

Năm 2025 ghi nhận mức thiệt hại do thiên tai cao nhất từ trước tới nay, với tổn thất ước tính hơn 220 tỷ USD và hàng nghìn người thiệt mạng. Rủi ro khí hậu đang vượt xa khả năng ứng phó của từng quốc gia, đòi hỏi hành động phối hợp ở quy mô toàn cầu.

Trên các diễn đàn khí hậu, đàm phán tiếp tục đối mặt với bài toán phân bổ trách nhiệm và nguồn lực, đặc biệt liên quan tới tài chính khí hậu, chuyển dịch năng lượng và cân bằng giữa mục tiêu phát triển với yêu cầu cắt giảm phát thải.

Trong bức tranh bất ổn đó, trí tuệ nhân tạo nổi lên như một mặt trận cạnh tranh mới, được tích hợp sâu vào hầu hết các lĩnh vực kinh tế xã hội, an ninh và quốc phòng. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI cũng đặt ra những thách thức về kiểm soát rủi ro, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ngăn ngừa lạm dụng công nghệ.

 Đầu năm 2025, 61 quốc gia đã thông qua tuyên bố chung về nhu cầu phát triển AI theo hướng mở, toàn diện và có đạo đức tại Hội nghị Thượng đỉnh AI ở Paris, cho thấy thế giới vẫn có thể tìm thấy mẫu số chung ở cấp độ nguyên tắc nhằm giảm thiểu rủi ro và khai thác lợi ích chung từ công nghệ mới.

Nhìn lại năm 2025, giữa những “bất ổn đa tầng”, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh đó, ưu tiên của nhiều quốc gia là nâng cao sức chống chịu, duy trì các kênh đối thoại, củng cố hợp tác đa phương và chủ động tham gia định hình các chuẩn mực mới, nhất là trong thương mại, công nghệ và ứng phó với biến đổi khí hậu.