Nhìn lại 4 tuần xung đột Mỹ - Iran: Thế giằng co và những hệ lụy toàn cầu

Sau 4 tuần bùng phát, xung đột Mỹ - Iran không chỉ dừng lại ở đối đầu quân sự mà đã lan rộng sang kinh tế, năng lượng và địa chính trị. Những diễn biến dồn dập cho thấy, đây không còn là một cuộc chiến “đánh nhanh, thắng nhanh”, mà đang chuyển sang trạng thái giằng co kéo dài với nhiều rủi ro khó lường.

Tình hình căng thẳng tại khu vực Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Kể từ ngày 28/2/2026, khi Mỹ phát động các đợt không kích nhằm vào Iran, Trung Đông tiếp tục là điểm nóng của thế giới. Chỉ trong vòng một tháng, xung đột đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và trên 6.000 người bị thương, trong đó có cả dân thường tại một số khu vực bị ảnh hưởng bởi các đợt không kích và tấn công tên lửa.

Nhiều cơ sở hạ tầng quân sự và dân sự tại Iran bị phá hủy, trong khi phía Mỹ và các lực lượng liên quan cũng ghi nhận tổn thất về khí tài và nhân lực.

Ngay từ đầu, Mỹ thể hiện ưu thế vượt trội về công nghệ quân sự khi triển khai các đòn tấn công chính xác cao nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự của Iran. Tuy nhiên, theo các nguồn tin từ giới chức Mỹ, kết quả đạt được chưa như kỳ vọng khi mới chỉ làm suy giảm một phần năng lực tên lửa của Tehran.

Ở chiều ngược lại, Iran không lựa chọn đối đầu trực diện mà sử dụng chiến thuật phi đối xứng, kết hợp tên lửa tầm trung, máy bay không người lái và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Các đợt đáp trả của Iran diễn ra theo nhiều lớp, phân tán mục tiêu, khiến đối phương gặp khó khăn trong việc phòng thủ toàn diện.

Chính cách đánh này đã làm phá sản kịch bản “đánh nhanh, kết thúc sớm”. Sau 4 tuần, chiến sự không những chưa chấm dứt mà còn có dấu hiệu kéo dài, buộc cả hai bên phải điều chỉnh chiến lược theo hướng giảm bớt tiêu hao.

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất của cuộc xung đột là tác động trực tiếp tới kinh tế toàn cầu, đặc biệt là thị trường năng lượng. Giá dầu Brent đã tăng từ khoảng 78 USD/thùng lên trên 100 USD/thùng, có thời điểm trên ngưỡng 120 USD/thùng trong những ngày căng thẳng leo thang. Giá xăng bán lẻ cũng tăng từ 10-30% so với trước khi xung đột nổ ra, gây áp lực lớn lên chi phí sinh hoạt và sản xuất.

Tâm điểm của rủi ro nằm ở eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu. Bất kỳ sự bất ổn nào tại khu vực này đều có thể gây hiệu ứng dây chuyền đối với nền kinh tế thế giới.

Thực tế những ngày qua, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng đang khiến nhiều quốc gia phải điều chỉnh chính sách dự trữ và nhập khẩu. Điều này cho thấy chiến tranh hiện đại không còn bó hẹp trong phạm vi quân sự. Một cuộc xung đột khu vực hoàn toàn có thể tạo ra những “cơn địa chấn” kinh tế ở quy mô toàn cầu.

Dù giao tranh vẫn tiếp diễn, các nỗ lực ngoại giao không hoàn toàn bị đình trệ. Mỹ đã đưa ra một số đề xuất nhằm hạ nhiệt căng thẳng, trong đó có kế hoạch nhiều điểm liên quan đến an ninh khu vực và chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các kênh đối thoại chưa đạt được đột phá.

Cả hai bên đều duy trì lập trường cứng rắn, đồng thời tiếp tục sử dụng sức ép quân sự như một điều kiện trên bàn đàm phán. Đây là nghịch lý thường thấy trong các cuộc xung đột hiện đại: đàm phán diễn ra song song với leo thang.

Giới phân tích quốc tế cảnh báo rằng nếu không có những nhượng bộ mang tính thực chất, nguy cơ kéo dài xung đột là rất lớn. Một trong những lo ngại lớn nhất là khả năng xung đột vượt ra ngoài phạm vi hiện tại. Dù Mỹ chưa triển khai bộ binh quy mô lớn, nhưng việc tăng cường hiện diện quân sự trong khu vực cho thấy các kịch bản leo thang vẫn được tính đến.

Trong khi đó, Iran cũng để ngỏ khả năng mở rộng phạm vi đáp trả. Điều này làm gia tăng nguy cơ lôi kéo các lực lượng khác vào vòng xoáy xung đột, đặc biệt tại các điểm nóng trong khu vực Trung Đông.

Nhìn lại 4 tuần qua, có thể thấy rõ một thực tế: Không bên nào giành được ưu thế nhất định. Mỹ chưa đạt mục tiêu vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực quân sự của Iran, trong khi Tehran cũng chưa thể buộc đối phương phải xuống thang.

Cuộc chiến vì vậy đang chuyển sang giai đoạn mới, giai đoạn của sự bền bỉ, nơi yếu tố kinh tế, chính trị và tâm lý xã hội đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Từ diễn biến này có thể rút ra một nhận định mang tính khái quát: Trong bối cảnh thế giới ngày nay, chiến tranh không còn là phép thử đơn thuần của sức mạnh quân sự. Đó là cuộc cạnh tranh tổng lực, nơi mọi lĩnh vực từ năng lượng, thương mại đến ngoại giao đều trở thành “mặt trận”.

Nhìn lại 4 tuần xung đột Mỹ - Iran đã đủ để cho thấy tính chất phức tạp và đa chiều của một cuộc chiến hiện đại. Khi chưa có dấu hiệu rõ ràng về một giải pháp hòa bình, thế giằng co nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn. Và trong một thế giới ngày càng liên kết chặt chẽ, cái giá của xung đột sẽ không chỉ do các bên tham chiến gánh chịu, mà còn lan rộng tới toàn bộ nền kinh tế và an ninh toàn cầu.

Đây chính là điều khiến cuộc xung đột này trở thành mối quan tâm không chỉ của khu vực Trung Đông, mà của cả thế giới.