Cơ hội hòa bình cho Gaza

Sau nhiều tháng đàm phán khó khăn, ngày 31-7, Hội đồng Hòa bình đã công bố lộ trình gồm 15 điểm nhằm triển khai thỏa thuận hòa bình tại Dải Gaza, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Hamas đã chấp thuận một kế hoạch tổng thể về giải giáp, mở đường cho tiến trình chấm dứt xung đột và tái thiết vùng lãnh thổ này. Những chuyển động này mở ra cơ hội đáng kể cho hòa bình, song việc thực thi kế hoạch vẫn phụ thuộc vào việc thực hiện các cam kết đã đề ra của các bên.

Theo kế hoạch, Israel, Hamas và các lực lượng Palestine chấm dứt hoạt động quân sự. Cơ chế triển khai phải được chuẩn bị trong vòng 14 ngày sau khi các bên phê duyệt. Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), một cơ quan kỹ trị của Palestine, sẽ điều hành công việc dân sự hằng ngày theo nguyên tắc “một chính quyền, một luật lệ, một vũ khí”, phù hợp luật pháp Palestine và các tiêu chuẩn quốc tế liên quan.

Lộ trình cũng đề cập cụ thể bài toán an ninh. Một lực lượng cảnh sát Palestine mới được đào tạo sẽ được sáp nhập vào các cấu trúc an ninh hiện có. Đối với Hamas, việc giải giáp tập trung trước hết vào vũ khí hạng nặng, cơ sở sản xuất quân sự, kho vũ khí và đường hầm, được thực hiện tuần tự, có thời hạn. Vũ khí không được bàn giao cho Israel hoặc bên nào không phải người Palestine. Sau khi hoàn tất giải giáp, NCAG là cơ quan duy nhất có quyền kiểm soát và lưu giữ vũ khí tại Gaza.

Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) dự kiến được triển khai để giám sát ngừng bắn, huấn luyện cảnh sát Palestine, bảo vệ hoạt động vận chuyển viện trợ nhân đạo và hỗ trợ NCAG. Các quan chức Mỹ cho biết đã nhận được cam kết đóng góp hơn 5.000 binh sĩ từ nhiều quốc gia.

Cơ hội hòa bình còn đến từ những nhượng bộ. Hamas đã giải thể cơ quan điều hành Gaza từ ngày 6-7, mở đường cho NCAG tiếp quản.

Mỹ cũng cho biết đã đạt đồng thuận với Israel về khuôn khổ phi quân sự hóa Gaza. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết: Israel rất hài lòng với thỏa thuận này...

Nhiều người từng cho rằng đó là điều không thể, nhưng chúng tôi đã đạt được. Đây sẽ là một bước đột phá lớn mà trước đây không ai nghĩ có thể xảy ra.

Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục đóng vai trò trung gian, cho thấy tiến trình có sự tham gia của các đối tác khu vực có khả năng tiếp xúc với các bên.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất đã bộc lộ ngay trong cách mỗi bên diễn giải thỏa thuận. Một quan chức cấp cao của Hamas xác nhận lực lượng này chấp nhận giải trừ vũ khí, song nhấn mạnh tiến trình đó phải đi cùng việc Israel rút quân và tái thiết Gaza.

Trong khi đó, Israel tuyên bố nước này sẽ không rút lực lượng khỏi khu vực được gọi là “Đường Vàng” nếu Hamas chưa giải giáp vũ khí.

Hai tiến trình cần diễn ra đồng bộ đang bị đặt trong quan hệ điều kiện trước-sau đối nghịch. Điều này phản ánh sự thiếu lòng tin sâu sắc tích tụ sau xung đột. Bởi vậy, triển vọng của lộ trinh phụ thuộc ít hơn vào ngôn từ, mà nhiều hơn vào khả năng đồng bộ hóa hành động.

Việc kiểm kê và giải giáp vũ khí, rút quân theo từng khu vực, triển khai lực lượng quốc tế, đưa NCAG vào hoạt động và mở rộng viện trợ phải được đặt trong một chuỗi các bước đi rõ ràng và có thời hạn.

Gaza đang đứng trước cơ hội lập lại ổn định một cách có cơ sở thực tế hơn, bởi đồng thời ba yếu tố: sự nhượng bộ của Hamas về quản trị và giải giáp; khả năng Israel rút quân theo giai đoạn; và một cơ chế Palestine cùng lực lượng quốc tế để lấp khoảng trống an ninh, hành chính sau chiến sự.

Những diễn biến mới đang mang đến cơ hội hòa bình cho Gaza, nhưng cánh cửa ấy chỉ có thể được rộng mở bằng những hành động cụ thể, đồng bộ và có trách nhiệm của tất cả các bên.