Khèn - 'Linh hồn' của điệu múa Tắc Xình

Múa Tắc Xình hay còn gọi là múa Cầu mùa, thể hiện ước nguyện của con người, cầu thời tiết thuận lợi, cầu cho bản làng bình yên, hạnh phúc. Đó cũng là vũ điệu thể hiện đạo lý tưởng nhớ tổ tiên, là cầu nối tâm linh giữa đất trời và lòng người,  thắp lên niềm tin, khát vọng chinh phục thiên nhiên của người dân lao động.

Ở xã Vô Tranh, mỗi mùa hội đến, điệu Tắc Xình cùng tiếng khèn lại cất lên réo rắt, hòa cùng nhịp bước chân rộn ràng của bà con dân tộc Sán Chay. 

Câu lạc bộ Tắc Xình xã Vô Tranh duy trì đều đặn các buổi sinh hoạt.

Với người Sán Chay, khèn không chỉ là nhạc cụ, mà còn là biểu tượng văn hóa gắn liền với phong tục lễ hội, với nghi thức cầu mùa, cầu sức khỏe cho dân bản. Khèn Tắc Xình thường được làm từ ống nứa tép, phần bầu khèn được gọt đẽo thủ công, kết nối với những lưỡi lam đồng mỏng tạo nên âm thanh trầm bổng đặc trưng.

Nghệ nhân Hầu Thanh Tĩnh (người đã gắn bó với chiếc khèn hơn nửa đời): Tiếng khèn của đồng bào dân tộc Sán Chay không to, không dồn dập, mà mềm mại, uyển chuyển, để dẫn nhịp cho điệu Tắc Xình. Múa mà thiếu tiếng khèn thì coi như mất đi hồn cốt.

Trong lễ hội Tắc Xình, thường tổ chức vào đầu xuân hoặc trong những ngày hội làng đặc biệt, tiếng khèn vang lên mở đầu nghi thức. Khi nhịp tắc-xình, tắc-xình trầm đều cất lên, mọi người từ già đến trẻ nắm tay hòa vào ước vọng chung, gửi gắm bao tâm tình: mùa màng tươi tốt, bản làng đoàn kết, cuộc sống ấm no.

Xã Vô Tranh là nơi cộng đồng người Sán Chay sinh sống đông. Tại đây, nhiều câu lạc bộ văn nghệ dân gian, đặc biệt là đội múa Tắc Xình của xã, vẫn duy trì sinh hoạt đều đặn vào mỗi dịp lễ, Tết.

Câu lạc bộ Tắc Xình xã Vô Tranh hiện có hơn 20 thành viên sinh hoạt thường xuyên. Những người trẻ được các nghệ nhân truyền dạy cách làm khèn, cách giữ hơi, cách sử dụng từng ngón tay để tạo nhịp. Điều đáng trân quý là dù cuộc sống hiện đại thay đổi từng ngày, nhiều thanh niên Sán Chay ở Vô Tranh vẫn say mê học khèn, xem đó như sợi dây nối với cội nguồn.

Chiếc khèn được làm từ những cây nứa tép, chọn lựa kỹ càng để tạo thanh âm hay nhất cho điệu múa Tắc Xình.

Ông Trần Văn Thổ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tắc Xình xã Vô Tranh, luôn canh cánh nỗi lo về việc truyền dạy điệu múa và tiếng khèn cho thế hệ trẻ. Đã hơn nửa đời gắn bó với sinh hoạt văn nghệ dân gian của người Sán Chay, ông hiểu nếu lớp trẻ không tiếp bước, những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc sẽ dần phai nhạt theo thời gian.

Bởi vậy, dù bận rộn công việc gia đình, ông Thổ vẫn dành nhiều thời gian mở lớp, hướng dẫn từng động tác múa, từng nhịp khèn, kiên trì uốn nắn để các em hiểu, yêu di sản của quê hương mình.

Giữa những biến động của đời sống hiện đại, chiếc khèn Tắc Xình ở Vô Tranh vẫn giữ được vị trí đặc biệt. Nó không chỉ là nhạc cụ trong lễ hội, mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ của văn hóa dân tộc Sán Chay.

Tiếng khèn ấy, qua bao mùa xuân, vẫn vang trên nương chè, trên lối nhỏ về bản, hòa vào đời sống thường ngày của người dân nơi đây khiến mỗi người cảm nhận rõ nét hơn sức sống của một di sản văn hóa độc đáo, đang được gìn giữ bằng tình yêu của bao thế hệ người Sán Chay ở Vô Tranh.