'Trăm năm đệ nhất danh trà' và khát vọng đưa trà Thái Nguyên vươn xa

Thái Nguyên, với điều kiện tự nhiên thuận lợi và truyền thống nông nghiệp lâu đời, là vùng đất hình thành và phát triển cây chè từ rất sớm, trở thành một đối tượng nghiên cứu quan trọng về nông học, văn hóa và kinh tế. Cây chè Thái Nguyên không chỉ là loại cây nông sản chủ lực, đóng góp đáng kể vào cơ cấu kinh tế nông nghiệp, mà còn mang giá trị văn hóa - lịch sử sâu sắc, phản ánh bản sắc địa phương và quá trình hình thành các phương thức canh tác truyền thống. Các ghi chép sử liệu cổ kết hợp với kết quả nghiên cứu hiện đại cho thấy sự hiện diện liên tục của cây chè tại vùng đất này, từ đó tạo nên một nền tảng bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội và khẳng định vai trò chiến lược của chè Thái Nguyên trong hội nhập quốc tế.

Cây chè Thái Nguyên dưới góc nhìn lịch sử và văn hóa

Cây chè ở Thái Nguyên, nếu nhìn dưới lăng kính khoa học, không chỉ là cây trồng chủ lực mà là một di sản văn hóa, sinh thái có chiều sâu lịch sử. Sử liệu từ “Đại Nam nhất thống chí” ghi rõ: “Chè Nam: sản ở Phú Lương, Động Hỷ, Đại Từ, Phổ Yên, vị ngon hơn các nơi khác”. Các sử gia cũng trích “Văn đài loại ngữ” của Lê Quý Đôn viết năm 1773 khẳng định xứ Thái Nguyên có nhiều loại thổ sản, và ghi rõ: “Chè…mối lợi dồi dào”…  Những ghi chép này chỉ ra rằng cây chè đã hiện diện trên đất Thái Nguyên trước cả khi chúng ta có những vùng chè Tân Cương nổi danh đầu thế kỷ XX.

Vùng chè Hoàng Nông.

Dữ liệu dân gian và khảo sát thực địa cũng chứng minh điều đó. Thái Nguyên hiện có hệ thống chè cổ thụ độc đáo: cây chè cổ hàng trăm năm tuổi tại chùa Hương Sơn, hàng chục cây cổ thụ tại Thiên Tây Trúc, núi Bóng và sườn Đông Tam Đảo...

Những nghiên cứu về cây chè Việt Nam cũng cho thấy: trước khi nghề chè Tân Cương thành danh vào những năm 1930, vùng Thái Nguyên đã tồn tại đồn điền chè tư bản Pháp vào cuối thế kỷ XIX ở Phổ Yên, Đồng Hỷ, Trại Cài. Chè rừng, chè mạn, chè sao chảo đều hình thành từ những phương thức canh tác rất sớm của đồng bào bản địa.

Nói như vậy để thấy rằng cây chè là minh chứng của văn minh nông nghiệp vùng Việt Bắc, là trụ cột kinh tế và văn hóa của Thái Nguyên suốt hơn một thế kỷ qua. Tỉnh Thái Nguyên đã tiếp tục bảo tồn, nghiên cứu, đưa giá trị ấy bước vào không gian phát triển mới nơi văn hóa, kinh tế, du lịch và công nghệ giao thoa, tạo ra sức mạnh tổng hợp.

Tỉnh Thái Nguyên đã xác định cây chè là một trong những ngành hàng nông nghiệp chủ lực, đồng thời là “cây làm giàu” của nông dân, đóng vai trò trụ cột trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Với gần 100.000 hộ dân tham gia trồng, chế biến và tiêu thụ, chè tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh.

Về định hướng chiến lược, lãnh đạo tỉnh tập trung vào ba trục chính. Thứ nhất, chuẩn hóa vùng nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tỉnh hiện sở hữu gần 24.000ha chè, là diện tích lớn nhất cả nước, trong đó vùng chè Tân Cương được bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ năm 2007 và mở rộng năm 2015. Các giống chè mới như Kim Tuyên, Long Vân, Bát Tiên, F1 đã được đưa vào trồng, đảm bảo năng suất và chất lượng ổn định. Tỉnh cũng hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, triển khai truy xuất nguồn gốc, chứng nhận VietGAP hữu cơ; đồng thời nhiều cơ sở áp dụng kỹ thuật hiện đại như tưới tự động, lưới che, chế biến lạnh và sản xuất vụ đông, những kỹ thuật mà ít vùng chè khác có được.

Thứ hai, đổi mới mô hình sản xuất - chế biến - tiêu thụ, lấy nông dân làm trung tâm. Các mô hình kinh tế nông nghiệp gắn với bản sắc địa phương đã được hình thành, điển hình như gia đình anh Phạm Văn Nhật ở Lam Sơn, xã Tân Cương giữ gìn vườn chè cổ thụ 100 năm tuổi. Nhiều hộ dân nhờ áp dụng mô hình này đã đạt doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm, từ các sản phẩm chè thật, chuẩn và chất lượng cao.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái văn hóa - du lịch trà. Không gian văn hóa trà Tân Cương cùng hàng chục hợp tác xã như La Bằng, Hảo Đạt, Phú Nam, Tiến Yên đã tạo thành mạng lưới trải nghiệm, thưởng trà và du lịch sinh thái. Các chương trình biểu diễn dân ca Soọng Cô, hát Then, múa Tắc Xình… được tích hợp vào tour du lịch, kết hợp giá trị văn hóa dân tộc với sản phẩm chè.

Những định hướng chiến lược này không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn củng cố danh hiệu “Đệ nhất danh trà” dựa trên nền tảng khoa học, văn hóa và quản trị hiện đại.

Chè Thái Nguyên vươn tầm quốc tế

Thực tế đã khẳng định thành công của thương hiệu chè Thái Nguyên dựa trên ba trụ cột chính, trong đó vai trò định hướng chiến lược của lãnh đạo tỉnh là yếu tố quyết định, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa nâng tầm hội nhập quốc tế.

Những đồi chè xanh bạt ngàn trở thành địa điểm tham quan du lịch hấp dẫn với du khách bốn phương.

Trước hết, tỉnh Thái Nguyên đã chủ động khai thác và phát huy lợi thế thổ nhưỡng đặc thù của vùng Tân Cương và các xã thuộc sườn Đông Tam Đảo. Qua các nghiên cứu chuyên sâu về đất đai, khí hậu, thủy văn, tỉnh Thái Nguyên đã chỉ đạo quy hoạch vùng chè chất lượng cao, xác định “vùng vàng” để sản xuất sản phẩm đạt chuẩn quốc tế. Đây là cơ sở khoa học, là nền tảng để hương cốm thoảng, vị trà đậm, ngọt hậu- đặc trưng của chè Thái Nguyên được gìn giữ và nâng tầm. Tiếp đến, tỉnh đặc biệt chú trọng bảo tồn di sản và phát triển con người gắn với truyền thống.

Lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo các địa phương, hợp tác xã và đơn vị nghiên cứu xây dựng chính sách bảo tồn vườn chè cổ, hỗ trợ đào tạo kỹ thuật cho nông dân, kết nối kinh nghiệm truyền thống với công nghệ hiện đại. Chú trọng gìn giữ những vườn chè cổ để trở thành biểu tượng văn hóa của vùng đất chè Thái Nguyên.

Bên cạnh đó, tỉnh đã định hướng hiện đại hóa công nghệ chế biến và quản trị chất lượng, tạo điều kiện để sản phẩm chè Thái Nguyên đạt giải thưởng cao tại quốc tế: Sản phẩm chè Tôm Nõn của Công ty Chè Hà Thái đoạt giải Bạc tại Cuộc thi chè đặc sản Quốc tế Bắc Mỹ do Hiệp hội chè Mỹ và Canada tổ chức năm 2016; sản phẩm chè "Đinh Vương Phẩm" của Công ty cổ phần Chè Tân Cương Hoàng Bình đoạt giải Đặc biệt của cuộc thi này năm 2017; sản phẩm “Đinh Tâm Trà”của Hợp tác xã chè La Bằng được Chính phủ chọn làm quà tặng Hội nghị cấp cao APEC 2017; sản phẩm của HTX Trà an toàn Phú Đô đoạt giải Đồng cuộc thi “Lá trà vàng” tại Úc năm 2024; Hợp tác xã chè Hảo Đạt có 02 sản phẩm đạt OCOP 5 sao Quốc gia…

Những thành tựu này chứng minh rằng dưới sự lãnh đạo và định hướng chiến lược của tỉnh, chè Thái Nguyên không chỉ giữ vị thế “Đệ nhất danh trà” trong nước mà còn vươn ra thị trường quốc tế, khẳng định thương hiệu và giá trị văn hóa, kinh tế của tỉnh trên bản đồ thế giới.

Thành công của chè Thái Nguyên là kết quả đồng hành giữa thiên nhiên, con người và tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo tỉnh. Với vai trò định hướng, chỉ đạo, tỉnh Thái Nguyên đã xây dựng nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững, kết nối di sản truyền thống với khoa học công nghệ hiện đại và hội nhập quốc tế. Đây là tầm nhìn chiến lược, đảm bảo rằng thương hiệu chè Thái Nguyên sẽ tiếp tục bay xa, vừa là niềm tự hào, vừa là động lực phát triển kinh tế - văn hóa của tỉnh.

“Thái Nguyên - Hương sắc danh trà”, khẳng định thương hiệu và văn hóa

Lễ hội “Thái Nguyên - Hương sắc danh trà” là một sự kiện mang ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - văn hóa của tỉnh Thái Nguyên, đồng thời là một dịp quan trọng để quảng bá hình ảnh trà Việt Nam ra thị trường quốc tế. Lễ hội không chỉ là một hoạt động văn hóa - xã hội đơn thuần mà còn là một công cụ thiết thực trong việc triển khai các mục tiêu, giải pháp phát triển ngành chè, theo Nghị quyết số 11-NQ/TU và Nghị quyết số 21-NQ/ĐU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển ngành chè giai đoạn 2025 - –2030. Thông qua lễ hội, tỉnh Thái Nguyên đã thể hiện quyết tâm phát huy tiềm năng, lợi thế về cây chè, đồng thời huy động sự vào cuộc của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư trong việc phát triển ngành hàng chiến lược này một cách đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Vùng chè Văn Hán.

Lễ hội là cơ hội để kết nối các chuyên gia, nghệ nhân, doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất chè, tạo điều kiện thuận lợi để trao đổi kinh nghiệm, hợp tác nghiên cứu, nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó nâng tầm thương hiệu “Trà Thái Nguyên” trên thị trường trong nước và quốc tế. Hơn thế nữa, lễ hội không chỉ tập trung vào giá trị kinh tế mà còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, tôn vinh di sản truyền thống của cây chè, gìn giữ kỹ thuật canh tác và nghệ thuật thưởng trà, đồng thời truyền cảm hứng đổi mới, hội nhập cho doanh nghiệp và thế hệ trẻ. Sự kiện này còn mở ra không gian giao lưu văn hóa, thúc đẩy hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá các sản phẩm OCOP tiêu biểu, góp phần xây dựng hệ sinh thái trà đa dạng, hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.

Mặt khác, lễ hội còn có ý nghĩa trong việc định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Thông qua các hoạt động trưng bày, trải nghiệm hái chè, chế biến trà, biểu diễn nghệ thuật và tọa đàm khoa học, lễ hội không chỉ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận thị trường mà còn giúp nhân dân và du khách trong, ngoài tỉnh hiểu rõ giá trị văn hóa, lịch sử và công nghệ sản xuất chè Thái Nguyên. Việc tổ chức quy mô, bài bản với 5 không gian trưng bày đại diện cho ngũ đại danh trà, kết nối nhiều điểm cầu và sự tham dự của hàng trăm đại biểu trong nước và quốc tế, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của tỉnh đối với việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm chè, đồng thời khẳng định vai trò của Thái Nguyên trong chuỗi giá trị trà Việt Nam.

Bên cạnh đó, lễ hội còn là hoạt động thiết thực chào mừng thành công Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, góp phần khẳng định định hướng phát triển ngành chè trong chiến lược kinh tế của tỉnh và cả nước. Việc tổ chức lễ hội đảm bảo tính trang trọng, hiệu quả, an toàn và tiết kiệm, đồng thời kết hợp với các hoạt động truyền thông, quảng bá rộng rãi, nhằm tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân, du khách và các nhà đầu tư.

Lễ hội “Thái Nguyên - Hương sắc danh trà” là một sự kiện hội tụ cả giá trị kinh tế, văn hóa và chính trị. Nó không chỉ khẳng định thương hiệu “Trà Thái Nguyên”, nâng cao giá trị sản phẩm chè, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, mở ra cơ hội hợp tác, đổi mới và hội nhập cho ngành chè Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Đây thực sự là một hoạt động trọng tâm, mang tầm chiến lược và có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển bền vững của tỉnh Thái Nguyên nói riêng và ngành chè Việt Nam nói chung.