Chắt chiu từ lửa bếp quê hương

Bánh gio là đặc sản của các dân tộc vùng cao tỉnh Thái Nguyên, tuy nhiên số lượng người biết đến còn ít. Từ những nỗ lực không ngừng nghỉ của chị Lộc Thị Chanh, thức quà ra đời từ bếp lửa ấm áp đã lên sàn thương mại điện tử, vào các siêu thị lớn và đến với người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Sản phẩm của HTX Bánh gio Bắc Kạn đã được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh từ năm 2022.

“Khó ở đâu, gỡ ở đấy”

Chúng tôi đến xưởng làm bánh gio ở tổ Trung tâm, phường Bắc Kạn khi nắng vàng chiếu xuống rực rỡ. Từ xa đã nghe tiếng nói cười rộn rã, những người phụ nữ chân chất liên tay gói bánh và chia sẻ những câu chuyện giản dị.

Chị Lộc Thị Chanh, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Bánh gio Bắc Kạn thoăn thoắt hoàn thành những chiếc bánh gio 3 góc, cười rạng rỡ chia sẻ về chặng đường đã đi qua và những khát khao đang hướng đến.

Sinh năm 1992, sau khi học xong chuyên nghiệp, chị Lộc Thị Chanh mở một hiệu thuốc nhỏ tại quê hương. Thấy các bà, các mẹ thường làm bánh gio và đạp xe cả chặng đường dài ra chợ bán, chị đã chủ động đăng bài lên mạng xã hội để mọi người đặt mua, nhằm giúp bà con bán bánh nhanh hơn.

Chị Chanh nhớ lại: Năm 2019, khi tôi đăng bán trên facebook, mọi người ủng hộ rất nhiều, từ những ngày đầu bán được 100 - 200 chiếc, rồi có hôm lên đến cả nghìn chiếc. Vậy là tôi bắt đầu lên kế hoạch phát triển kinh tế từ thức quà này.

Theo chị Lộc Thị Chanh, khi đi giao bánh cho khách, chị nhận được nhiều phản hồi khác nhau, có người khen, cũng có người bảo rằng “mẻ bánh này không ngon”. Chị nhận ra, cần phải có công thức chung thì bánh mới đồng đều về chất lượng. Năm 2020, chị tập chung 4-5 phụ nữ trong thôn về cùng làm bánh.

Năm 2021, chị Chanh đứng ra thành lập HTX Bánh gio Bắc Kạn. Để tìm ra công thức bánh có chất lượng tốt, chị đã từng thử nước gio đến nhiệt cả miệng. Cùng với đó là bỏ đi biết bao mẻ bánh thử nghiệm. Chị đầu tư kinh phí mua máy đo độ nước để tìm được nước gio đạt tiêu chuẩn. Mua nồi điện nấu bánh để đảm bảo nhiệt độ sôi cho bánh chín đồng đều.

Chị Lộc Thị Chanh, chia sẻ: 29 tuổi, tôi trở thành giám đốc HTX, vừa bỡ ngỡ vừa trăn trở lo lắng. Có nhiều hôm ôm máy tính đi từ sớm đến tối muộn. Tôi vạ vật ở các quán nước, làm đến đâu sẽ hỏi đến đấy, sai thì lại sửa. Rồi mất ngủ vì nghĩ sắp tới phải làm sao để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm, có thu nhập ổn định cho 9 thành viên của HTX.

Không ít lần, chị Chanh đã tự nhủ: Cứ làm thôi, bước về phía trước, khó đến đâu, gỡ đến đấy. Với sự quyết tâm và ý chí bền bỉ, HTX Bánh gio Bắc Kạn bước đầu đã có những kết quả đáng khích lệ. Năm 2022, sản phẩm của HTX đạt OCOP 3 sao cấp tỉnh. Từ đây, chị miệt mài tham gia các lớp tập huấn, liên tục tìm tòi học hỏi để đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử.

Đến nay, Bánh gio Bắc Kạn trung bình mỗi tháng cung cấp ra thị trường 120 nghìn chiếc, thu về hơn 250 triệu/tháng. HTX tạo việc làm đều cho 10 thành viên và thêm 4-5 nhân viên thời vụ.

Trăn trở với những dự định mới

Ngày mới bắt đầu ở HTX Bánh gio Bắc Kạn là khoảng thời gian tất bật, mỗi thành viên đều được phân công phụ trách một khâu riêng biệt. Người chuyên nấu nước gio, người chuẩn bị nguyên liệu, người gói bánh và cả người xếp bánh vào nồi.

Bánh gio Bắc Kạn hiện đang có mặt ở siêu thị Aeno, các cửa hàng nông sản sạch ở Hà Nội, Thái Nguyên… Thông qua các sàn thương mại điện tử như: Shopee, TikTok, bưu điện… bánh gio được hút chân không, cuốn cùng đá khô và giao đến 34 tỉnh, thành trên cả nước. Không chỉ thể, nhiều người ở nước ngoài cũng biết đến sản phẩm của HTX qua đường ký gửi và xách tay.

Không chỉ dừng lại ở việc đưa bánh gio ra thị trường, chị Lộc Thị Chanh còn ấp ủ một dự án lớn hơn: “Mở rộng vùng nguyên liệu chít và nâng tầm giá trị đặc sản bánh gio Bắc Kạn”. Từ những đồi đất bỏ hoang, khô cằn ở phường Bắc Kạn và xã Cẩm Giàng, chị cùng các thành viên HTX đã phủ lên màu xanh của cây chít. Đây là nguyên liệu quan trọng làm nên hương vị đặc trưng của bánh gio. Đến nay, vùng trồng đã mở rộng trên 10ha và đang tiếp tục phát triển theo hướng bền vững.

Chị Chanh, chia sẻ: Với số lượng đơn hàng lớn, lá chít gói bánh không đủ nên có thời gian HTX bị khan hiếm nguyên liệu. Vậy là tôi động viên người dân trồng loại cây này để hướng đến những bước xa hơn. Hiện nay, tôi mong muốn mở rộng vùng trồng chít từ 10 lên 15ha để chủ động nguồn nguyên liệu, vừa giúp bà con có việc làm, vừa gìn giữ bản sắc quê hương.

Thực tế cho thấy, chít vốn được biết đến là loại cây dễ trồng, không tốn nhiều công chăm sóc mà lại tận dụng tối đa lợi ích. Lá chít để gói bánh, bông chít để làm chổi, thân cây làm thức ăn cho gia súc… Với hướng đi đó, ba năm trở lại đây, nhiều đồi đất trống đã được phủ xanh bởi cây chít. Đáng nói hơn là đã có gia đình thoát nghèo nhờ trồng loại cây này.

Ông Mai Văn Điện, ở tổ Trung tâm, phường Bắc Kạn, phấn khởi: Tôi bắt đầu trồng chít từ năm 2021. Hiện nay gia đình tôi có 2ha trồng cây chít, toàn bộ lá chít đều được HTX Bánh gio Bắc Kạn thu mua, trung bình mỗi ngày bán lá đã được hơn 500 nghìn đồng. Cây chít đã góp phần không nhỏ giúp gia đình tôi thoát nghèo vào năm 2023.

Từ năm 2026 đến 2028, HTX đang xây dựng kế hoạch, hướng tới triển khai mô hình liên kết với người dân trong trồng và thu gom lá chít, đồng thời đầu tư xây dựng xưởng sản xuất mới, áp dụng máy móc hiện đại để tăng năng suất mà vẫn giữ được phương pháp chế biến thủ công truyền thống. Từ đó, sẽ tạo việc làm ổn định cho hàng chục người dân, đặc biệt là người cao tuổi, phụ nữ có con nhỏ, hộ nghèo và cận nghèo.

Chị Lộc Thị Chanh tràn đầy hy vọng: Chúng tôi mong rằng dự án không chỉ là hướng phát triển của riêng HTX mà còn góp phần đổi thay cho mảnh đất quê hương. Để mỗi ngọn đồi đều mang hơi thở của lao động, của sự sức sống mới.

Những ngày này, chị Chanh vừa tất bật với 3 em bé nhỏ, vừa tràn đầy năng lượng sẵn sàng cho những dự án sắp tới. Và chúng tôi tin, với nỗ lực và quyết tâm của nữ giám đốc trẻ, bánh gio ba góc của đồng bào dân tộc Tày sẽ là thức quà được ưa chuộng tại các siêu thị lớn, trên các sàn thương mại điện tử và xa hơn là hướng tới xuất khẩu, đúng như ước mơ mà chị Chanh hướng tới.