Thế mạnh của phụ nữ

1. Nhà văn Italia, UmbertoEco, tác giả của cuốn tiểu thuyết nổi tiếng từng được dịch ra tiếng Việt “Tên của hoa hồng” đã viết, nhân loại vẫn cứ tưởng nhầm rằng, đàn ông suy tư về sự vô tận, còn phụ nữ đã giúp tạo ra ý tưởng cho công việc này. Chính vì thế nên trong suốt chiều dài lịch sử của nhân loại vẫn cứ thịnh hành quan niệm cho rằng, đã từng có những nữ sĩ hay các nhà nữ bác học vĩ đại nhưng chưa từng có một triết gia hay một nhà toán học mang y phục phụ nữ nào.

Xuống chợ. Tranh: Lê Thái

Thực tế hoàn toàn không phải như vậy. Trong lịch sử nhân loại đã từng có không ít những nữ nhân vĩ đại. Có điều, trong xã hội hiện nay, để phụ nữ thực sự được làm phụ nữ, cần không ít những điều kiện quan trọng. Nữ tính tự nhiên không phát triển được mà phải bồi đắp rèn luyện. Cần không ít những điều kiện thuận lợi thì phụ nữ mới có thể thực sự làm phụ nữ được. Những điều kiện này vừa gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh sống của nhân loại nói chung, lại vừa mang tính đặc thù của phái yếu. Phụ nữ cần  được thực hiện thiên mệnh của mình trong một môi trường thích ứng.

Đáng tiếc thay, cho tới khi thế kỷ XXI đã đi hết một phần tư rồi, đây vẫn là “nỗi niềm không thỏa” đối với nữ giới. Các số liệu thống kê cập nhật nhất về tình hình phụ nữ trên thế giới hiện nay (2024-2025), tổng hợp từ các báo cáo của Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới (WB) và các tổ chức quốc tế, đều cho thấy, mặc dù vị thế nữ giới đã được cải thiện đáng kể nhưng vẫn còn lâu mới đạt được mức độ có thể khiến cho chúng ta hài lòng.

Thí dụ, theo Báo cáo Khoảng cách Toàn cầu 2024 do Diễn dàn Kinh tế thế giới (WEF) công bố, mức độ thu hẹp khoảng cách giới toàn cầu đạt 68,5%, nghĩa là còn khoảng 31,5% chưa được thu hẹp. Xem ra, mục tiêu bình đẳng giới vào năm 2030 có nguy cơ không đạt được. Phụ nữ trên toàn cầu hiện nay vẫn ít hơn nam giới khoảng 20% trong thị trường lao động.

Theo báo cáo của WB, hiện chỉ có khoảng một nửa phụ nữ toàn cầu tham gia lực lượng lao động, so với khoảng 75% nam giới. Khoảng cách này phản ánh không chỉ chênh lệch tiền lương mà còn cả phân công lao động xã hội và gánh nặng chăm sóc không lương. Nếu xu hướng hiện nay tiếp tục, đến năm 2030 sẽ có khoảng 351 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống trong nghèo đói cực độ.

Kể từ năm 2020 tới nay, tỉ lệ phụ nữ sống trong nghèo cực độ duy trì quanh 10%. Năm 2025, Phụ nữ chiếm 27,2% ghế nghị viện quốc gia, và chỉ có 22,9% Bộ trưởng phụ trách lĩnh vực chính sách là phụ nữ. Có 107 quốc gia chưa từng có nữ nguyên thủ quốc gia… Theo ước tính của WEF, phụ nữ vẫn ít hiện diện trong STEM và AI; ví dụ phụ nữ chỉ chiếm khoảng 22% nhân lực AI…

Liên hợp quốc cảnh báo tiến bộ trong câu chuyện phụ nữ vẫn đang bị đe dọa bởi xung đột, biến đổi khí hậu, khủng hoảng kinh tế và phản ứng bảo thủ chống bình đẳng giới…

2. Trong con mắt của các nhà đấu tranh tích cực cho quyền bình đẳng của phụ nữ trước nam giới ai sinh ra cũng là người, không thể mặc nhiên đặt đàn ông ở thế thượng phong, dù họ có mang danh phái mạnh đi chăng nữa. Phụ nữ dù ở thời nào cũng cần duy trì được nữ tính.

Nhưng, nhìn từ góc độ tổng hòa các mối quan hệ xã hội, nữ tính không hẳn là bẩm sinh, phải bồi đắp rèn luyện mới có được nữ tính. Cần không ít những điều kiện thuận lợi thì phụ nữ mới có thể thực sự làm phụ nữ được. Những điều kiện này vừa gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh sống của nhân loại nói chung, lại vừa mang tính đặc thù  của phái yếu.

Ở những nơi kinh tế tàn lụi, phụ nữ, cũng như trẻ em, bao giờ cũng bị đói ăn và thiếu dinh dưỡng đầu tiên. Ở những nơi xẩy ra xung đột vũ trang, phụ nữ, cũng như trẻ em, bao giờ cũng bị sát hại đầu tiên và đông đảo nhất. Người ta đã thống kê được rằng, bạo lực đã giết hại những phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ nhiều hơn cả các vụ tai nạn giao thông và bệnh sốt rét cộng lại.

Trên nhiều diễn đàn quốc tế, các chuyên gia hết sức nhấn mạnh tới việc thiết lập những định chế và cơ cấu tâm lý xã hội hợp lý nhằm cải thiện địa vị của người phụ nữ. Trước hết, người phụ nữ cần được có những cơ hội làm việc và phát triển năng lực bình đẳng  như nam giới. Cần chú ý là, hành động theo hướng này, không được biến phụ nữ thành “phái mạnh” thứ hai.

Việc luôn luôn cấp bách là cần tạo ra một cơ chế xã hội để  trong đó, phụ nữ có những điều kiện thích hợp, vừa làm tròn các thiên chức (làm vợ, làm mẹ), vừa thực hiện tốt các chức năng xã hội của mình. Sự đánh giá cống hiến của phụ nữ thậm chí còn phải được duy trì ở thang bậc cao hơn đối với nam giới.

Không thể để tiếp diễn  hiện trạng là ngay tại nhiều nước phát triển, với những công việc dung lượng như nhau, người phụ nữ chỉ được nhận đồng lương bằng khoảng 60% so với nam giới. ở không ít quốc gia, vẫn đang tồn tại  những vùng cấm vô lý đối với phụ nữ về nghề nghiệp, về chức vụ...

Số phụ nữ giữ những trọng trách về chính quyền hay quản lý kinh tế vẫn là rất nhỏ bé ở đại đa số các nước trên thế giới, mặc dù trên lý thuyết, ai cũng công nhận rằng trí lực phái đẹp nhìn một cách tổng thể không hề thua kém giới mày râu, nếu không muốn nói là trong một số lĩnh vực còn hơn (?!)

Ngay cả khi có được việc làm xứng đáng với năng lực của mình rồi, phụ nữ vẫn có thể trở thành nạn nhân của trăm nghìn trò quấy rối từ phía phái mạnh. Dường như theo quán tính từ nghìn năm, phụ nữ vẫn bị coi là đối tượng thỏa mãn bản năng thuần túy đối với nam giới...

Ngay tại gia đình, ở cả những nước phát triển hay đang phát triển, vị thế phụ nữ cũng cần được cải thiện hơn. Mặc dầu vậy, vấn đề phụ nữ vẫn đang ở mức báo động. Mọi thảm họa của con người đều gây tác hại lớn nhất trước tiên đối với phụ nữ.

Hội xuân. Tranh: Dương Thị Nội - Gia Bảy

Tuy thế, đấy vẫn chỉ là nói đi thôi. Còn nói lại thì có lẽ hơi khác. Những người phụ nữ anh minh luôn hiểu rằng, muốn thế giới tồn tại và phát triển, cần phải tạo cho giới mày râu cảm giác họ thực sự là phái mạnh, mạnh hơn hẳn, cao hơn hẳn. Để họ có đủ dũng khí bắt tay vào những việc to lớn mà tất cả chúng ta đều rất đang cần.

Nhiều người vẫn nghĩ: “Đàn bà chịu nhún đàn ông/ Lạt mềm buộc chặt sẽ không thiệt gì...”. Và thế là phụ nữ chịu ngậm đắng nuốt cay, chịu hy sinh mọi nhẽ  cho cái gọi là “sĩ diện” của đàn ông. Ít ra thì đấy là điều tôi đã vẩn vơ hình dung như thế về nhân vật nữ trong chùm thơ của nữ thi sĩ  Látvia, VizmaBensevish, mà tôi đã chuyển ngữ từ bản dịch tiếng Nga. Bài thơ như sau:

Có thể không yêu em

Có thể căm thù.

Anh trăn trở như con chim chẳng biết

sau vai là nỗi đau

đôi cánh

Có thể không yêu em

Có thể căm thù.

Em sẽ gọi tên anh

bay quanh anh,

trên bầu trời xanh biếc.

Còn đêm đêm

Anh có thể không yêu em

Có thể căm thù

Em sẽ găm sao

Vào giấc ngủ.

Gió như buồm thổi

căng cánh chim

Chim lượn.

Chim nào biết trong đôi cánh ấy

Hơi thở em.

Lông cánh như môi mấp máy.

Có thể không yêu em.

Có thể căm thù.

Em sẽ dưới chân anh như cỏ

Để anh hay anh to lớn

nhường bao.

Em sẽ là quả tiểu anh nhỏ xíu

Nát trong bàn tay anh

Để anh thấy anh quá chừng

mạnh mẽ.

Hãy để đôi cánh kia

Nhấc bổng anh

Lên chín từng cao-

Anh sẽ chẳng bao giờ biết được

Tình yêu phía dưới-

Chỉ là chấm xám nhỏ nhoi.

Có thể không yêu em.

Có thể căm thù...

3. Thực xót xa nhưng rất đỗi thật lòng. Không biết những người đàn ông khi ở trên thế thượng phong, có hiểu ra chân lý giản đơn: “núi cao bởi có đất bồi”, ta – giới mày râu  - chỉ lớn được khi có những người phụ nữ yêu dấu chịu làm mặt đất oằn lưng ra gánh đỡ những thua thiệt ở đời?

Và nhìn từ góc độ khác, nói cho cùng, người đàn ông thường trân trọng phụ nữ không phải vì họ tỏ ra mạnh mà vì họ biết nín nhịn để trở thành yếu đuối. Bởi, đàn ông lớn được là vì có những người phụ nữ cho mình đứng trên vai.

Phụ nữ luôn là chỗ chỗ dựa cuối cùng của người đàn ông trong mọi phong ba bão táp của đời. Khi rơi vào những tình thế tuyệt vọng, người đàn ông nào cũng muốn tìm nơi trú ẩn cho trái tim ở… một bàn tay phụ nữ. Như tôi có lần đã viết:

“Đôi lúc thèm một bàn tay phụ nữ

Quệt ngang qua vầng trán khô cằn.

Sẽ dịu lại cái nhìn nóng bỏng,

Những đam mê như đã thôi cần?

Bàn tay ấy có thể không của mẹ

Không của em, chưa chắc của bạn bè,

Bàn tay ấy có thể không tình ý,

Nhưng luôn như cơn gió đêm hè

Giúp ta sẽ hiểu lẽ đời dâu bể,

Sen thanh cao khi ở trong bùn,

Sẽ long đong nếu chót mang nặng chí,

Hồn Thái Sơn, thân phận có khi lùn...

Nhưng giận dữ không khiến ta độ các,

Trước dửng dưng, ta sẽ chẳng buông hàng,

Ngay cả nếu niềm tin ta đổ gục,

Ta cũng không tuyệt vọng quên rằng,

Chỉ cần một bàn tay phụ nữ

Quệt ngang qua nhữngvết đau đời,

Ta sẽ thấy cuộc sống dù gian khó,

Nhưng mùa thất bát sẽ qua trôi....”.

(Tháng 3-2026)