“Như còn đâu đây bóng hình của Bác”

     Tôi xin mượn lời bài hát “ATK nhớ mãi tên Người” của nhạc sĩ Lê Tú Anh làm đề tựa cho bài viết nhân kỷ niệm 79 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh về Phú Đình ở, làm việc và lãnh đạo kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1947-2026). Từ Phú Đình, những quyết sách mang tầm vóc lịch sử đã được hoạch định, làm nên thiên sử vàng Việt Nam “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Mốc son chói lọi khép lại gần trăm năm đô hộ của thực dân phong kiến, đưa đất nước sang trang sử mới, tự tin sánh vai với các cường quốc năm châu.

     “Như còn đâu đây bóng hình của Bác/Một ngày tháng năm Bác về Phú Đình…” lời bài hát của nhạc sĩ Tú Anh cứ văng vẳng trong tôi, cất cao niềm hào sảng. Cảm nhận như núi rừng Việt Bắc năm nào ùa về ngay trước mặt, rồi lãng đãng trôi về miền ký ức xa xăm. 79 năm - tôi chợt nhận ra một thú vị về số thời gian liên quan đến vùng đất xã Phú Đình. “Chín năm làm một Điện Biên”. Và đến nay đã 79 năm vùng đất cách mạng ATK gió ngàn in dấu chân một con người vĩ đại, trở thành Thủ đô kháng chiến.

     Tôi nhẩm đếm từng bậc đá lên đỉnh đèo De, nhẹ chân bước vào Nhà Tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Không gian tĩnh lặng như lắng lại trước ban thờ Người. Tôi cúi đầu, kính cẩn dâng nén hương lòng, lặng nghe tiếng chuông ngân vang giữa núi rừng Việt Bắc. Từng âm thanh vang lên kỳ diệu vọng vào vô cùng, vô tận. Làm nắng tháng Năm rực rỡ trên các tầng lá của đại ngàn xưa, rồi âm hưởng thanh tao ấy hóa thành nguồn sinh khí, hòa vào đất trời mênh mang làm các thế hệ con dân đất Việt về đây cảm mến hơn một vùng đất, con người, và trân trọng hơn những giá trị lịch sử được lưu dấu ở Thủ đô gió ngàn năm xưa.

     Giữa đại ngàn Việt Bắc, nơi núi rừng trùng điệp ôm ấp từng dấu tích thiêng liêng của một thời đất nước kháng chiến, đánh đuổi thực dân xâm lược, vùng đất Phú Đình vẫn lặng lẽ mang câu chuyện về một con người giản dị, yêu thương, mang lòng bao dung, nhân ái bao la như trời biển. Từ các nẻo rừng, ngọn suối ở Khau Tý, Khuôn Tát, Tỉn Keo… còn đây từng mái lán gợi lên hình ảnh một con người vĩ đại bao đêm trắng không ngủ vì lo nghĩ cho vận mệnh đất nước.

     Trong tiết trời tháng Năm, dưới bạt ngàn sắc xanh gợi lòng người liên tưởng mình đang được đi dưới tán đại ngàn của Thủ đô kháng chiến năm xưa. Những rừng cọ, đồi chè, ruộng bãi và bao bản làng mang sắc diện nông thôn mới hôm nay đã “lớn lên” trên nền sử xanh đất nước. Với bao ký ức tự hào về truyền thống cách mạng. Trên vùng đất này, mỗi gia đình, dòng họ đều mang niềm tự hào về những năm tháng xưa tích cực tham gia ủng hộ, bảo vệ an toàn cho Thủ đô kháng chiến.

     Thời gian trôi mau như dòng sông cuộc đời, cuốn trôi bao phận người nhưng từng ký ức đẹp như hạt phù sa bồi đắp nên cánh đồng sử xanh đất nước. Đến nay, một thế hệ được sống, được cống hiến cho cách mạng trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược phần nhiều đã về với thế giới người hiền, nhưng ký ức còn đọng lại trên trang sử địa phương. Được sống lại qua bài giảng của thầy cô giáo nơi giảng đường. Và câu chuyện kể về một con người vĩ đại - Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là nguồn cảm hứng bất tận, hun đúc ý chí, niềm tin cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

     Chuyện Bác Hồ về Thái Nguyên lãnh đạo kháng chiến, cụ Ma Đình Bài, 92 tuổi, xóm Bắc Doọc kể: Năm 1947 tôi mới 13 tuổi nhưng tôi nhớ như in về hồi bấy giờ xung quanh ngọn đồi Khau Tý có chưa đầy chục nóc nhà. Chủ yếu anh em dòng họ Ma. Bà con đã nhường khu đất trên đồi Khau Tý cho cán bộ làm nơi ở, làm việc và ủng hộ thêm một số vật dụng hằng ngày. Trẻ con chúng tôi đi chăn trâu vẫn gặp một cụ già và mấy anh cán bộ trẻ đi cùng. Mãi sau này mới biết cụ Ké cách mạng ấy là Bác Hồ.

     Cụ Bài là người cao tuổi, còn khỏe mạnh, minh mẫn có nhà ở bên Di tích lịch sử đồi Khau Tý. Dù thế nào thì cụ cũng là người may mắn được sinh ra, lớn lên và sống đời bên ngọn đồi lịch sử. Được nhìn thấy hình bóng một con người vĩ đại “Ung dung yên ngựa trên đường suối reo”. Vinh dự lắm chứ, nên câu chuyện cụ kể ắp đầy niềm tự hào, đưa tôi ngược dòng thời gian qua trang sử của một dân tộc anh hùng.

     Từ Pác Bó, tỉnh Cao Bằng, nơi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sau gần 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước trở về, chọn hang đá làm nơi ở, làm việc đã thắp lên ngọn lửa cao trào cách mạng. Từ đó, ngọn lửa ấy lan rộng, hình thành Khu giải phóng, lấy Tân Trào làm trung tâm chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

     Nhưng nền độc lập non trẻ vừa ra đời đã phải đối mặt với thử thách khắc nghiệt vì thực dân Pháp quay trở lại xâm lược. Trước tình hình ấy Bác Hồ cùng Trung ương Đảng rút lên Việt Bắc, xây dựng căn cứ địa kháng chiến lâu dài. Xã Phú Đình, tỉnh Thái Nguyên trở thành một phần quan trọng của ATK Trung ương. Và điểm Người dừng chân đầu tiên là ngọn đồi Khau Tý. Trước mái lán đơn sơ được phục dựng giữ nguyên dáng vẻ xưa cũ. Đó chính là “Phủ Chủ tịch” đầu tiên ở Phú Đình được dựng lên dưới tán rừng, trong sự đùm bọc, tham gia bảo vệ của đồng bào các dân tộc Thái Nguyên.

     Ngôi nhà được dựng theo lối nhà sàn của đồng bào dân tộc Tày, Nùng Việt Bắc. Với vách nứa, mái lá đơn sơ. Trong ngôi nhà sàn hai gian này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở từ ngày 20-5 đến ngày 11-10-1947. Hơn 4 tháng ở đây, Người đã có những quyết sách quan trọng. Người đã quyết định lấy ngày 27-7 hằng năm làm Ngày Thương binh toàn quốc, sau trở thành “Ngày Thương binh - Liệt sĩ”.

     Cũng tại đây Người chủ trì cuộc họp Ban Thường vụ Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị “Phải phá cuộc tấn công mùa Đông của giặc Pháp” (15-10-1947) mở cuộc tấn công lên căn cứ địa Việt Bắc. Đặc biệt, bản thảo cuốn sách “Sửa đổi lối làm việc” với bút danh X.Y.Z được Người hoàn thành tại đây. Cuốn sách không chỉ có ý nghĩa trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ, rèn luyện đạo đức, tác phong cho cán bộ, đảng viên trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, quân đội hồi bấy giờ mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

     Vẫn còn đây cây đa cổ thụ, cây trám bùi năm nào cùng tán cây nhừ cổ kính tỏa bóng mát che chở cho mái lán bình yên. Và dưới nắng mưa cùng sự nghiệt ngã thời gian, khoảng sân nhỏ Người tập thể dục mỗi sáng vẫn còn đó với xà kép, xà đơn. Chếch sau mái lán là một vầng dâm bụt Người trồng bốn mùa hoa đỏ. Bao quanh khắp đồi là rừng vầu đan xen với những thân cọ xù xì cổ kính. Từng câu chuyện như mới hôm nào Người nhàn tản cùng các anh cảnh vệ: Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi đi lấy măng rừng; ngồi câu cá bên dòng suối kề chân đồi. Cũng ở đây lời bài thơ “Cảnh khuya” của Người được cất lên trong gió đại ngàn, với bao lá vàng rơi, xoáy tít như từng mũi tên cắm vào đất, gợi liên tưởng hình ảnh cụ Ké trắng đêm trăn trở vì “lo nỗi nước nhà”.

     Rời Khau Tý, chúng tôi tiếp tục hành trình đến Khuôn Tát. Con suối trong veo, những phiến đá lớn vẫn còn đây, nằm im lìm dưới dòng nước mà đã chứng kiến bao câu chuyện của lịch sử… Đi tiếp trên con đường mòn đến một nẻo rừng Khuôn Tát, nơi có ngôi nhà sàn nhỏ nhắn Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần ở và làm việc trong giai đoạn từ năm 1947 đến năm 1953. Chị Ma Thị Hán, hướng dẫn viên Ban Quản lý các khu di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Thái Nguyên giới thiệu: Tại mái lán này Người đã ở lần thứ nhất từ ngày 20 đến ngày 28-11-1947; lần hai từ ngày 11-1 đến ngày 7-3-1948; lần ba từ ngày 5-4 đến ngày 1-5-1948 và một số lần khác trong năm 1953.

     Gần 20 năm gắn bó với các di tích lịch sử tại Thủ đô gió ngàn, chị thuộc nằm lòng các sự kiện lịch sử gắn bó với từng di tích. Hơn nữa, chị là người con được sinh ra, lớn lên và sống bên ngọn đồi lịch sử, nên câu chuyện chị kể luôn mang niềm xúc động, tự hào. Những nơi Bác ở làm việc như đồi Khau Tý, Khuôn Tát đã đi vào sử xanh, tạc khắc lại thành di tích lịch sử trên vùng đất Thủ đô gió ngàn. Và cũng ở mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, một di tích lịch sử cách mạng quan trọng khắc dấu ấn sâu đậm vào tâm trí người Việt Nam, và với toàn thế giới là mái lán đơn sơ ở đồi Tỉn Keo.

     Chị Ma Thị Hán tiếp tục dẫn dắt chúng tôi đi ngược dòng lịch sử: Vâng! Tháng 10-1953, tại mái lán này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì Hội nghị Bộ chính trị thông qua chủ trương, Kế hoạch tác chiến Đông - Xuân 1953-1954 của Tổng quân ủy. Tiếp đến ngày 6-12-1953, Người chủ trì Hội nghị Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi. Một mái lán đơn sơ được ví là “Chùa rách, bụt vàng”.

     Chia sẻ với chúng tôi, anh Bùi Việt Điệp, Phó Ban Quản lý các khu di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Thái Nguyên tự hào: Bình quân hằng năm có từ 70.000 đến 80.000 lượt du khách trong nước, quốc tế đến dâng hương tại Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đỉnh đèo De và tham quan mái lán Tỉn Keo và các di tích lịch sử cách mạng. Riêng năm 2025 có 1.761 đoàn với 75.856 lượt khách. Đặc biệt trong tháng Năm, dịp kỷ niệm ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ và ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh có hàng nghìn lượt nhân dân, du khách về với địa chỉ đỏ ATK Thủ đô gió ngàn. Thăm lại những địa điểm năm xưa từng là “Phủ Chủ tịch” với lòng tôn kính.

     Ông Phùng Văn Đăng, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Đình tự hào: Phú Đình không chỉ là nơi Bác Hồ sống và làm việc, mà còn là trung tâm kết nối các cơ quan lãnh đạo. Từ Tỉn Keo có thể đi bộ đến nơi làm việc của Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng; Tổng Bí thư Trường Chinh và tiện đường sang Tân Trào (Tuyên Quang). Một “Thủ đô” không có tường thành, không có đường lớn, nhưng lại là nơi hội tụ trí tuệ, ý chí và khát vọng độc lập của cả dân tộc. Thủ đô gió ngàn còn là nơi “khai sinh” những quyết sách quân sự, chính trị làm thay đổi vận mệnh đất nước. Cũng tại ATK kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp Đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Pháp do ông Lêô Phighe dẫn đầu và các đoàn cố vấn Trung Quốc, Đoàn Điện ảnh Liên Xô; đạo diễn Cacmen, một đạo diễn nổi tiếng và nhiều nhà báo quốc tế. Họ đã mang hình ảnh một Việt Nam thân thiện, bác ái và tinh thần quả cảm, kiên cường đánh đuổi giặc ngoại xâm đến bạn bè quốc tế.

     Gần 8 năm gắn bó với Thủ đô gió ngàn, Chủ tịch Hồ Chí Minh có cảm tình đặc biệt với tỉnh Thái Nguyên. Nên từ sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc, trong thời gian 10 năm (1954-1964) Người 7 lần trở lại Thái Nguyên. Người ân cần thăm hỏi, động viên cán bộ, nhân dân đoàn kết, ra sức phấn đấu “Làm cho Thái Nguyên trở nên một trong những tỉnh giàu có, phồn thịnh nhất ở miền Bắc”.

     Khắc ghi lời dạy của Người, các thế hệ cán bộ, nhân dân tỉnh Thái Nguyên luôn nỗ lực vượt lên; cùng đồng thuận, xây dựng tỉnh Thái Nguyên thịnh vượng, hạnh phúc, từng bước phát triển trở thành trung tâm kinh tế vùng Việt Bắc