Thuốc lá - thói quen cũ trong một xã hội đang đổi thay

Trong dòng chảy phát triển của xã hội hiện đại, nhiều thói quen sinh hoạt, ứng xử đã và đang thay đổi theo hướng văn minh, lành mạnh hơn. Tuy nhiên, giữa những chuyển động tích cực ấy, thuốc lá vẫn tồn tại như một thói quen cũ, ăn sâu trong đời sống của một bộ phận người dân, đặc biệt là nam giới. Sự tồn tại dai dẳng của thuốc lá không chỉ phản ánh sức ì của thói quen cá nhân, mà còn cho thấy những thách thức trong quá trình xây dựng nếp sống mới, phù hợp với một xã hội đang đổi thay từng ngày.

Hút thuốc lá là hành vi có ảnh hưởng trực tiếp đến người xung quanh. Ảnh minh họa.

Trong ký ức của nhiều người, thuốc lá từng gắn với hình ảnh quen thuộc của đời sống lao động và sinh hoạt cộng đồng. Sau giờ làm việc, bên chén nước chè, điếu thuốc được coi là câu chuyện đầu môi, là “chất xúc tác” cho giao tiếp. Ở nhiều vùng nông thôn, hình ảnh người đàn ông hút thuốc trước hiên nhà hay ngoài sân đình từng được xem là bình thường, thậm chí là biểu hiện của sự từng trải. Chính bối cảnh xã hội ấy đã khiến thuốc lá trở thành một phần của nếp sinh hoạt cũ, khó thay đổi trong một sớm một chiều.

Tuy nhiên, xã hội hôm nay đã khác. Nhịp sống đô thị hóa nhanh, yêu cầu về môi trường sống an toàn, văn minh ngày càng được đặt lên hàng đầu. Nhận thức của cộng đồng về sức khỏe cũng thay đổi rõ rệt. Nhiều người không còn coi việc hút thuốc là chuyện riêng của cá nhân, mà nhìn nhận đó là hành vi có ảnh hưởng trực tiếp đến người xung quanh. Trong bối cảnh ấy, thuốc lá dần bộc lộ sự lạc lõng của một thói quen cũ giữa những chuẩn mực sống mới.

Thực tế cho thấy, sự thay đổi này diễn ra không đồng đều giữa các thế hệ. Ông N.V.T., 52 tuổi, sống tại một khu dân cư ở phường Linh Sơn, tỉnh Thái Nguyên, chia sẻ: "Ngày trước, hút thuốc là chuyện thường. Đi đâu cũng có người hút, chẳng ai để ý. Nhưng bây giờ, khi đến ra một số nơi công cộng quy định nghiêm việc hút thuốc lá nên tôi cũng phải tìm cách ra ngoài hút, nhiều lúc thấy ngại với mọi người xung quanh”. Cảm nhận của ông N.V.T., phản ánh rõ sự chuyển dịch của xã hội: thuốc lá từ chỗ phổ biến, nay trở thành hành vi cần kiềm chế trong không gian chung.

Ở chiều ngược lại, nhiều người trẻ lại lựa chọn nói “không” với thuốc lá như một cách khẳng định lối sống mới. Chị L.T.H., 28 tuổi, nhân viên văn phòng tại phường Vạn Xuân, cho biết: “Trong nhóm bạn của tôi, rất ít người hút thuốc. Mọi người quan tâm đến sức khỏe, tập thể dục, ăn uống lành mạnh. Hút thuốc bây giờ không còn là điều được coi trọng, thậm chí còn bị nhìn nhận là lạc hậu”. Những chia sẻ như vậy cho thấy, cùng với sự phát triển của xã hội, hệ giá trị sống đang dần thay đổi, đặc biệt trong giới trẻ.

Sự tồn tại song song của hai cách nhìn coi thuốc lá là thói quen quen thuộc và xem đó là hành vi không còn phù hợp đã tạo ra những va chạm trong đời sống xã hội. Không khó để bắt gặp cảnh một người vô tư hút thuốc ở nơi công cộng, trong khi người khác tỏ rõ sự khó chịu. Những va chạm ấy không chỉ đơn thuần là mâu thuẫn cá nhân, mà phản ánh quá trình chuyển đổi từ nếp sống cũ sang chuẩn mực mới. Thuốc lá, trong trường hợp này, trở thành “điểm nghẽn” của sự thay đổi.

Đáng chú ý, chính sự thay đổi của xã hội đã khiến nhiều người hút thuốc bắt đầu nhìn lại thói quen của mình. Anh T.V.M., 45 tuổi, công nhân tại một cơ sở sản xuất ở xã Phú Bình, cho biết: “Trước đây tôi hút thuốc nhiều, nhưng mấy năm gần đây, cơ quan vận động xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc. Dần dần, tôi cũng thấy hút thuốc bất tiện hơn, ảnh hưởng đến đồng nghiệp”. Sự thay đổi từ môi trường sống và làm việc đã tác động trực tiếp đến hành vi cá nhân, cho thấy vai trò quan trọng của không gian xã hội trong việc định hình thói quen.

Ở góc độ rộng hơn, việc thuốc lá dần trở nên “lạc lõng” cũng phản ánh xu thế tất yếu của một xã hội hướng tới phát triển bền vững. Khi sức khỏe con người được đặt ở vị trí trung tâm, những thói quen gây hại, dù tồn tại lâu đời, cũng cần được điều chỉnh. Sự thay đổi này không diễn ra bằng mệnh lệnh hay ép buộc, mà thông qua quá trình nâng cao nhận thức, thay đổi chuẩn mực và lan tỏa những giá trị sống tích cực.

Tuy vậy, cũng cần nhìn nhận rằng, để một thói quen cũ như hút thuốc thực sự được thay thế, cần có thời gian và sự đồng thuận xã hội. Không thể phủ nhận những khó khăn của người hút thuốc lâu năm khi phải thích nghi với những chuẩn mực mới. Do đó, sự đổi thay của xã hội cần đi kèm với sự cảm thông, hỗ trợ, giúp người hút thuốc từng bước thay đổi hành vi, thay vì tạo ra sự đối lập gay gắt.

Thuốc lá, suy cho cùng, là biểu hiện của một nếp sinh hoạt cũ trong bối cảnh xã hội đã và đang đổi thay mạnh mẽ. Nhận diện thuốc lá như một “dấu vết” của nếp sống cũ không phải để phán xét, mà để thấy rõ yêu cầu tất yếu của sự thay đổi. Đó chính là con đường để xây dựng một xã hội hiện đại, nhân văn, nơi những thói quen lành mạnh dần thay thế những thói quen không còn phù hợp với thời đại.