Bên trong phòng thí nghiệm góp phần giải mã ổ dịch hantavirus toàn cầu

Giữa lúc tàu du lịch MV Hondius ngoài khơi Cape Verde xuất hiện hàng loạt ca bệnh nghi nhiễm hantavirus hồi đầu tháng 5, một phòng thí nghiệm tại Tây Phi đã trở thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực truy tìm nguồn gốc và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch toàn cầu.

Tại Viện nghiên cứu y sinh Pasteur ở thủ đô Dakar của Senegal, các nhà khoa học đã làm việc xuyên đêm để giải mã loại virus nguy hiểm có thể lây từ người sang người và có tỷ lệ tử vong khoảng 30%.

Tàu du lịch MV Hondius khi đó đang ở gần Cape Verde, sau khi đi qua nhiều hòn đảo xa xôi trên Đại Tây Dương. Trên tàu có khoảng 150 hành khách thuộc 23 quốc tịch khác nhau, trong đó đã ghi nhận ít nhất 3 trường hợp tử vong. Trong bối cảnh thời gian trở nên đặc biệt quan trọng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã khẩn cấp đề nghị Viện Pasteur Dakar hỗ trợ xét nghiệm các mẫu bệnh phẩm.

Tiến sĩ virus học Moussa Moise Diagne cho biết: “WHO đã liên hệ với chúng tôi khi con tàu ở gần Cape Verde và đề nghị hỗ trợ xác nhận chẩn đoán cho các bệnh nhân nghi nhiễm. Chúng tôi nhận mẫu ngày 5/5 và hoàn tất xét nghiệm trong chưa đầy 24 giờ”.

Ngay trong đêm, các mẫu bệnh phẩm được đưa vào phòng thí nghiệm an toàn sinh học đặc biệt để vô hiệu hóa virus trước khi tiến hành giải trình tự gen bằng hệ thống máy tính hiệu năng cao.

Kết quả cho thấy các bệnh nhân nhiễm chủng Andes của hantavirus - chủng từng gây bùng phát dịch tại Argentina giai đoạn 2018-2019 và được biết đến với khả năng lây truyền giữa người với người.

Theo tiến sĩ Diagne: “Chúng tôi phát hiện một vài đột biến nhỏ, nhưng không đáng kể. Đây không phải là virus mới mà chỉ là phiên bản tiến hóa nhẹ của chủng từng xuất hiện trước đây”.

Trong khi đó, các phòng thí nghiệm tại Nam Phi và Thụy Sĩ cũng đồng thời đưa ra kết quả tương tự. Đến ngày 8/5, bộ gen hoàn chỉnh của virus đã được lập bản đồ để các nhóm nghiên cứu trên thế giới tiếp tục phân tích nguy cơ biến đổi và khả năng lây lan.

Hiện các nhà khoa học vẫn đang phối hợp với các đối tác tại Chile, Argentina, Hà Lan, Thụy Sĩ và Nam Phi nhằm xác định chính xác nguồn lây đầu tiên cũng như thời điểm các bệnh nhân phơi nhiễm với virus.

Tiến sĩ Diagne nhấn mạnh: “Điều quan trọng nhất lúc này là xác định khoảng thời gian phơi nhiễm tại khu vực Mỹ Latinh để tìm ra nguồn lây thực sự”.

Ổ dịch lần này cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của các trung tâm nghiên cứu tại châu Phi trong mạng lưới ứng phó dịch bệnh toàn cầu. Viện Pasteur Dakar từng hỗ trợ khoảng 20 quốc gia châu Phi trong đại dịch COVID-19 và tham gia xử lý nhiều đợt bùng phát Ebola hay Marburg trước đây.

Theo tiến sĩ Diagne: “Việc các khu vực khác nhau trên thế giới có đủ năng lực phát hiện mầm bệnh là vô cùng quan trọng. Điều đó giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán, hỗ trợ điều trị và truy vết tiếp xúc hiệu quả hơn”.

Tuy nhiên, nhiều mạng lưới nghiên cứu dịch bệnh hiện đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt tài chính. Một số chương trình quốc tế nghiên cứu bệnh truyền nhiễm mới nổi, trong đó có dự án nghiên cứu hantavirus tại Tây Phi, đã bị cắt giảm ngân sách trong thời gian gần đây, làm dấy lên lo ngại về khả năng ứng phó với các đại dịch trong tương lai.