Chuyến thăm Bắc Kinh và cục diện toàn cầu

Từ ngày 13 đến 15-5, chuyến công du Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận quốc tế khi diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung vẫn là tâm điểm của kinh tế, thương mại và an ninh toàn cầu.

Đây không chỉ là một chuyến thăm ngoại giao thông thường mà còn được xem là phép thử cho khả năng hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tìm kiếm tiếng nói chung giữa hàng loạt bất đồng kéo dài.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Bắc Kinh ngày 13/5/2026, bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước Trung Quốc. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Ngày 15-5, hai quan chức Mỹ xác nhận Lầu Năm Góc đã hủy kế hoạch triển khai tạm thời 4.000 binh sĩ Mỹ đến Ba Lan, động thái làm dấy lên những câu hỏi về chiến lược quân sự của Washington tại châu Âu.

Theo Reuters, quyết định này được đưa ra chỉ ít tuần sau khi Mỹ công bố kế hoạch rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức. Giới chức Mỹ chưa công bố chi tiết kế hoạch triển khai quân sự mới tại châu Âu, song Tổng thống Donald Trump từ lâu đã yêu cầu NATO tăng vai trò tự phòng thủ và giảm phụ thuộc vào quân đội Mỹ. Quyết định mới cũng diễn ra trong bối cảnh Washington gia tăng áp lực buộc các đồng minh châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng.

Trong các cuộc tiếp xúc với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, ông Trump nhấn mạnh yếu tố quan hệ cá nhân và cho rằng sự hiểu biết giữa lãnh đạo hai nước là chìa khóa để giải quyết các vấn đề lớn.

Theo ông, thương mại song phương đang có những tín hiệu tích cực, đặc biệt là việc Trung Quốc cam kết mua số lượng lớn nông sản Mỹ, trong đó có đậu nành, nhằm hỗ trợ nông dân Mỹ. Đáng chú ý nhất là tuyên bố về khả năng Trung Quốc mua 200 máy bay Boeing, với triển vọng mở rộng lên tới 750 chiếc trong tương lai nếu hợp tác diễn ra thuận lợi.

Nếu được thực hiện đầy đủ, đó sẽ là cú hích lớn cho ngành hàng không Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh Boeing nhiều năm qua chịu ảnh hưởng bởi các tranh chấp thương mại và cạnh tranh toàn cầu.

Bên cạnh thương mại, chuyến thăm còn đề cập tới nhiều vấn đề chiến lược như Iran, Đài Loan và an ninh khu vực. Tổng thống Trump cho biết Chủ tịch Tập Cận Bình bày tỏ mong muốn xung đột với Iran sớm kết thúc, song Washington vẫn giữ lập trường độc lập trong hoạch định chính sách.

Về Đài Loan, ông Trump khẳng định chính sách của Mỹ không thay đổi, nhưng những phát biểu mang tính “trung lập” cũng cho thấy Nhà Trắng đang cố gắng tránh leo thang căng thẳng trực diện với Bắc Kinh. Các quan chức Mỹ cho biết hai bên đã nhất trí các thỏa thuận bán nông sản và đạt được tiến triển về cơ chế quản lý thương mại trong tương lai.

Hai phía dự kiến sẽ xác định danh mục hàng hóa "không nhạy cảm" trị giá khoảng 30 tỷ USD. Thông tin chi tiết về các thỏa thuận này vẫn còn rất ít ỏi.

Không có dấu hiệu nào về một bước đột phá trong việc bán chip AI H200 tiên tiến của Nvidia sang Trung Quốc, dù CEO Jensen Huang đã tham dự phái đoàn tháp tùng ông Trump vào phút chót.

Ông Trump cũng rời Bắc Kinh mà chưa tìm được giải pháp cho nguồn cung đất hiếm, vấn đề đã phủ bóng quan hệ hai nước kể từ khi Trung Quốc áp lệnh kiểm soát xuất khẩu khoáng sản để đáp trả đòn thuế quan của Washington vào tháng 4 -2025.

Sau cuộc hội đàm, hai lãnh đạo, Mỹ - Trung Quốc nhất trí thiết lập “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” nhằm định hướng cho quan hệ song phương trong ba năm tới và xa hơn nữa. Đây là lần đầu tiên cụm từ "ổn định chiến lược mang tính xây dựng" được sử dụng cho quan hệ Mỹ - Trung. Nhiều nhà phân tích cho rằng chuyến đi của ông Trump mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn thực chất.

Trong bối cảnh ông đang cần củng cố hình ảnh lãnh đạo mạnh về kinh tế và đối ngoại trước áp lực chính trị trong nước, việc công bố các thỏa thuận lớn với Trung Quốc giúp ông tạo dựng thông điệp thành công với cử tri Mỹ. Trong khi đó, Trung Quốc cũng tận dụng cơ hội để duy trì đối thoại, giảm sức ép quốc tế và bảo vệ lợi ích chiến lược dài hạn.

Từ góc nhìn rộng hơn, chuyến thăm cho thấy cả Washington và Bắc Kinh đều hiểu rằng một cuộc đối đầu toàn diện sẽ gây tổn thất nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu. Việc duy trì tiếp xúc cấp cao và thúc đẩy các thỏa thuận kinh tế cụ thể, dù còn hạn chế, vẫn là tín hiệu tích cực đối với thị trường thế giới.

Tuy nhiên, để quan hệ Mỹ - Trung thực sự bước sang giai đoạn ổn định hơn, hai bên cần nhiều hơn những tuyên bố ngoại giao hoặc các hợp đồng thương mại lớn.