Vết loang của khói và trà

Chiều nay, nắng hanh vàng đậu nghiêng trên hiên. Tôi ngồi bên ấm trà mộc, nhìn làn hơi mỏng bay lên rồi tan vào khoảng không tĩnh lặng. Trong khoảnh khắc ấy, tôi thấy từ đáy chén trà thấp thoáng hình ảnh núi Đuổm của những mùa hè xưa cũ. Bốn mươi năm đời người, dẫu chẳng thể sánh với trầm tích của núi non, nhưng cũng đủ để một đứa trẻ mê xem cờ dưới hiên nhà bác Cả năm nào, học được đôi điều về thắng thua, được mất và sự bình thản trong cuộc đời.

Đó là mùa hè năm lớp Sáu, khi tôi được bác Cả đón lên chơi trong ngôi nhà nhỏ nằm ngay dưới chân núi Đuổm. Trong khi những đứa bạn cùng lứa mải mê với những trò nhảy dây, trốn tìm, thì tôi lại bị cuốn vào vòng vây của những ván cờ tướng bên hiên nhà bác.

Dưới giàn lan già phủ bóng mát, mấy ông, mấy bác ngồi quanh chiếc bàn gỗ đã nhẵn màu thời gian. Không gian yên đến mức tôi có thể nghe rõ tiếng lá khẽ chạm vào nhau trong gió và tiếng quân cờ đặt xuống mặt bàn cộp một cái chắc nịch.

Điều tôi chú ý là bên cạnh bàn cờ luôn có một ấm trà mộc bác gái tôi chuẩn bị sẵn. Nước trà sóng sánh màu hổ phách. Khói trà bay lên, quyện cùng khói thuốc lào, thuốc lá, rồi tan vào nắng chiều.

Tôi ngồi nép một góc, say mê nhìn những quân cờ đã mòn vẹt. Từ quân Tướng, Sĩ, Tượng, đến Xe, Pháo, Mã... đều nằm gọn trong lòng bàn tay của những người đàn ông từng trải. Mặt chữ đỏ đen đã bạc màu bởi biết bao mùa mưa nắng, dính mồ hôi của những bàn tay lao động.

Bàn cờ ngày ấy đối với tôi là một thế giới khác. Nơi người ta có thể ngồi hàng giờ chỉ để nghĩ về một nước đi. Nơi niềm vui đôi khi đơn giản là tiếng quân cờ đặt xuống đúng lúc. Dưới chân núi Đuổm ấy, tôi không chỉ học cách quân Mã nhảy chữ nhật hay đôi Pháo công thành, mà còn học cách quân Tốt lầm lũi tiến về phía trước, không bao giờ lùi bước.

Ngày ấy tôi chưa hiểu vì sao những người đàn ông quanh bàn cờ lại có thể vui đến thế chỉ vì một nước cờ hay. Mỗi lần ai đó bất ngờ xoay chuyển thế trận, tất cả mọi người lại cười vang, vỗ đùi đánh đét một cái thật kêu. Sau tiếng cười là tiếng chén trà chạm nhau rất khẽ.

Nâng chén trà nóng lên môi, nhấp một ngụm, họ buông một tiếng “khà” sảng khoái. Nó giống như một sự bằng lòng với cuộc đời. Không nhiều hơn. Không ít hơn. Chỉ vừa đủ để lòng người nhẹ nhõm sau những nhọc nhằn.

Hồi ấy, tôi từng lén nhấp thử một ngụm trà rồi nhăn mặt vì vị đắng. Tôi không hiểu nổi vì sao người lớn lại có thể yêu thích thứ nước ấy. Mãi sau này mới biết, có những hương vị chỉ những người đã đi qua gió sương mới cảm nhận được trọn vẹn. Tuổi trẻ thường thích vị ngọt. Còn năm tháng dạy con người biết quý cả những điều đắng chát.

Tôi nhớ mãi câu nói của một bác trong những ván cờ gay cấn: "Lạc nước hai Xe đành bỏ phí, gặp thời một Tốt cũng thành công". Khi ấy, đó chỉ là lời cửa miệng của người lớn, nhưng đến tuổi bốn mươi, mỗi lần nhớ lại, tôi đều thấy trong đó thấp thoáng bóng dáng của kiếp nhân sinh. Ngoài bàn cờ kia, biết bao người từng là những quân Xe mạnh mẽ, nhưng lỡ một nước mà đành đứng bên lề. Lại có những người khởi đầu từ vị trí bé nhỏ, vậy mà nhờ kiên tâm, không bỏ cuộc, cuối cùng lại đi được những quãng đường xa vời vợi.

Trong bàn cờ Tướng, tôi thích nhất quân Tốt. Nó nhỏ nhất, nhưng cũng can trường nhất. Một khi đã sang sông, nó không còn đường lui, chỉ lặng lẽ tiến về phía trước. Giống như biết bao phận người giữa dòng đời, dù chông chênh, dù phải trả giá, vẫn phải bước tiếp vì cuộc đời vốn không có nước cờ nào được đánh lại từ đầu.

Nhiều năm sau, nhìn lại chặng đường đã qua, tôi nhận ra mình cũng từng bước tiến lên như một quân Tốt. Tôi đã đi qua tuổi trẻ chông chênh với những lựa chọn, được mất và cả những lần tưởng như không thể bước tiếp. Nhưng rồi vẫn phải bước. Bởi cuộc đời không có nước cờ nào được đánh lại từ đầu.

Càng lớn tuổi, tôi càng nhận ra bàn cờ không chỉ dạy người ta cách thắng. Nó dạy người ta cách chấp nhận rằng không phải quân cờ nào cũng được quyền tiến công.

Có những quân Sĩ, quân Tượng cả đời đứng lặng lẽ để bảo vệ phía sau. Hay quân Tướng tưởng rằng quyền uy nhất hóa ra lại bị giới hạn nhiều nhất. Và có những ván cờ chưa phân thắng bại đã phải dừng giữa chừng.

Những điều ấy, không ai dạy tôi. Chính những buổi chiều dưới chân núi Đuổm, bên ấm trà và bàn cờ cũ, đã âm thầm dạy tôi. Có lẽ vì thế mà trong ký ức tôi, núi Đuổm giống một nhân chứng lặng im. Nhiều khi tôi nghĩ, núi Đuổm giống như một bậc cao niên ít lời. Không dạy bảo ai điều gì, nhưng sự hiện diện của nó đủ khiến người ta hiểu rằng mọi náo động rồi cũng sẽ lắng xuống theo thời gian. Dưới chân núi, những đứa trẻ lớn lên. Những người đàn ông quanh bàn cờ già đi, người còn, người mất. Chỉ có núi vẫn đứng đó, xanh thẳm và điềm nhiên.

Năm tháng trôi đi. Chiếc bàn dưới hiên nhà bác cũng mang thêm vài vết nứt. Mặt gỗ sẫm màu hơn trước. Những vòng tròn đáy chén in chồng lên nhau như dấu chân của thời gian. Có vệt trà chỉ còn là một quầng vàng nhạt. Có vệt đã thẫm lại thành màu hổ phách. Và tôi vẫn nhớ nhất những vết trà loang ấy. Chúng nằm lặng lẽ trên mặt bàn, giống những nếp nhăn âm thầm hiện lên nơi khóe mắt người già. Không ai nhận ra ngay trong một sớm một chiều, nhưng thời gian thì đã khắc tạc tự bao giờ.

Những người bạn cờ năm xưa của bác giờ cũng thưa vắng dần. Dịp đầu xuân năm nay lên chúc thọ bác, tôi gặp lại vài gương mặt quen thuộc. Có người tóc đã bạc như sương phủ đỉnh Đuổm. Có người chỉ còn được nhắc đến trong những câu chuyện bên chén trà nóng. Tôi ngó ra bên hiên, chiếc bàn nơi mọi người đánh cờ năm xưa vẫn nằm đó. Một góc bàn còn in mờ dấu đáy chén của những buổi chiều xa cũ. Tôi khẽ đưa tay chạm vào. Vết trà đã khô từ rất lâu. Nhưng thời gian dường như vẫn còn ấm.

Bốn mươi tuổi, tôi không còn nhiều buổi chiều ngồi bên bàn cờ như thuở nhỏ. Cuộc sống mưu sinh với những bộn bề thường ngày đôi khi cuốn người ta đi quá nhanh. Nhưng tôi vẫn giữ cho mình thói quen pha một ấm trà lúc rảnh rỗi. Có khi là trà nhài thơm dịu. Có lúc là trà mộc trung du đậm vị.

Ngồi bên bàn trà, tôi nhìn những cánh trà khô từ từ mở ra trong nước nóng, giống như ký ức đang chậm rãi thức dậy từ một miền xa ngái. Tôi nâng chén trà lên môi, nhấp một ngụm. Thấy cái chát dịu đi, nhường chỗ cho hậu vị ngọt ngào, thứ ngọt ngào của sự trưởng thành và bình yên mà chỉ người đi qua gió sương mới thấu hiểu.

Chiều nay, nắng vẫn vàng trên ban công. Khói trà vẫn mỏng như tơ. Trong làn hơi bảng lảng ấy, tôi lại thấy thấp thoáng hình ảnh bàn cờ cũ dưới chân núi Đuổm. Tôi còn nghe âm vang quân cờ chạm mặt gỗ, cả tiếng cười sảng khoái của những người đàn ông đã đi qua gần hết một đời người.

Bỗng một cơn gió khẽ lùa qua khiến mặt trà khẽ rung. Tôi nâng chén trà lên môi. Trong khoảng lặng của buổi chiều, tôi cảm nhận đời mình chậm lại. Như làn khói trà đang tan vào nắng, như một nước cờ sâu, một ván cờ vẫn còn đang tiếp tục...