Trăn trở Thâm Bây

Chỉ cách UBND xã Quy Kỳ khoảng 2km đường núi nhưng để đến được được Thâm Bây phải mất hơn 1 tiếng đi bộ. Tại đây, hơn 20 gia đình dân tộc Tày quần tụ trong một thung lũng nhỏ. Bằng sức người và lòng kiên trì, bà con nơi đây đã biến Thâm Bây thành vùng trồng ngô nổi tiếng  của huyện Định Hóa. Theo kế hoạch, trong năm 2010 tất cả các hộ dân ở Thâm Bây sẽ chuyển xuống vùng thấp. Để ổn định đời sống, bà con rất cần nhiều sự hỗ trợ về sản xuất, sinh hoạt của các cấp ngành tại nơi ở mới..

Trong cái nắng như đổ lửa của tháng 7, chúng tôi quyết định vượt núi lên Thâm Bây, cùng đi có anh Luân Đức Tú, cán bộ văn hóa và anh Mai Thành Khải, Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc xã Quy Kỳ. Thật may, trên đường chúng tôi được đi nhờ xe của anh Ôn Tiểu Định, người duy nhất có “đủ gan” đưa xe lên đây để thu mua nông sản. Chiếc xe tải U - Oát có thâm niên đã gần 10 năm oằn mình "nuốt" từng đoạn dốc. Con đường mùa mưa, có nhiều đoạn bị sạt lở nên việc di chuyển càng thêm khó khăn. Ngồi trên thùng, chúng tôi có cảm giác xe có thể lật bất cứ lúc nào. Gần nửa tiếng trên xe, chúng tôi đã đến được Thâm Bây và lập tức có cảm giác lạc vào bạt ngàn những vựa ngô đang mùa thu hoạch. Ông Đinh Như Quang, người dân đầu tiên chúng tôi gặp chia sẻ: Trước đây, để lên được Thâm Bây phải mất vài tiếng đồng hồ theo khe núi. Năm 2005, từ nguồn vốn tái định cư của Nhà nước, bà con đã được đầu tư con đường trị giá gần 500 triệu đồng, vì vậy việc đi lại đã thuận lợi hơn rất nhiều”. Gia đình không có tư liệu sản xuất, ông Quang chuyển lên đây lập nghiệp từ những năm 1990, khi ấy nơi đây chỉ là bao la núi đá và cây dại. Không quản nhọc nhằn, ông cùng gia đình đã dựng lán làm nhà, khai khẩn đất hoang, tận dụng từng mảnh đất có thể canh tác được để trồng ngô, sắn. Không phụ sức người, những bắp ngô đầu tiên cho thu hoạch đã mang lại những hy vọng về một cuộc sống mới. Tiếp tục mở rộng vườn bãi, đến nay ông Quang đã có diện tích có thể trồng từ 7kg đến 8kg ngô giống mỗi vụ. Ông tâm sự: “đây là diện tích đất mà trước đây có nằm mơ tôi cũng không dám nghĩ tới. “Đất lành chim đậu” ngày càng có nhiều gia đình lên Thâm Bây dựng lán làm nhà, hầu hết họ đều là những hộ nghèo, không có đất canh tác. Thâm Bây trở thành một khu dân cư đông đúc với 28 hộ gia đình (năm 2008). Tư duy sản xuất của bà con cũng dần thay đổi, toàn bộ các giống ngô cũ được thay thế bằng các giống ngô lai DK 999. Ngoài trồng ngô, nhiều gia đình đã phát triển chăn nuôi gia cầm, làm ao thả cá. Bà Hoàng Đinh Vinh, cho biết: “hàng năm gia đình tôi trồng 2 vụ ngô, mỗi vụ từ 4kg đến 6kg giống, nếu thời vụ tốt thì một năm sẽ thu hoạch được từ  6 đến 8 tấn”. Theo ông Mai Thành Khải: Diện tích đất có thể canh tác ngô hiện nay ở Thâm Bây khoảng 150ha, mỗi gia đình trung bình sản xuất từ 4 đến 5 tấn ngô một năm, đây là một trong những vùng trồng ngô tập trung nhiều nhất của huyện Định Hóa.

Người dân Thâm Bây canh tác ngô

Tuy vậy, ở Thâm Bây hiện nay bà con vẫn chủ yếu độc canh cây ngô. Anh Ôn Tiểu Định cho biết: Giá anh thu mua ngô tại bãi chỉ khoảng 3.500 đồng/kg, thấp hơn 1.500 đồng so với giá thị trường để bù vào chi phí vận chuyển. Do vậy, tuy sản lượng ngô lớn, nhưng giá bán thấp nên trừ chi phí về giống, phân bón… số tiền người dân thu lãi không đáng kể. Thâm Bây cũng được biết đến là nơi "ba không": Không điện, không nước sinh hoạt, không đường. Cuộc sống của người dân nơi đây đã quen với cây đèn dầu, không tivi, gia đình nào có điều kiện thì sắm chiếc radio để nghe tin tức. Nước sinh hoạt được bà con tận dụng từ nguồn nước tự nhiên ở trên núi, vẫn luôn thiếu vào mùa khô. Nhiều năm nay, người dân ở Thâm Bây chỉ có thể đi bộ xuống núi và sử dụng ngựa thồ để vận chuyển hàng hóa. Chính vì vậy, người dân Thâm Bây vẫn còn lụp xụp trong những căn nhà tạm, hầu hết trẻ em đều thất học hoặc phải bỏ học từ sớm. Để đưa con 5 tuổi đi học mầm non, anh Đinh Như Tư vẫn phải ngày 2 lượt đi bộ lên xuống núi. Anh tâm sự:“chỉ đưa cháu đi học đã mất nửa ngày, thời gian còn lại tôi không làm được việc gì nhiều, không có chỗ để gửi cháu ở dưới núi, mà cho cháu nghỉ học thì không đành”. Hiện tất cả các hộ dân ở Thâm Bây đều thuộc diện hộ nghèo. Qua tìm hiểu được biết, phần đất mà bà con đang canh tác là phần đất quy hoạch của Bộ Quốc phòng nên Thâm Bây không được thành lập thành một đơn vị hành chính và chỉ được trồng các cây ngắn ngày. Từ năm 2008 đến nay, theo Chương trình tái định cư của Nhà nước, đã có 17 gia đình ở Thâm Bây "hạ sơn" xuống vùng đất thấp. Mỗi gia đình được hỗ trợ chuyển nhà, mua trâu bò, làm chuồng trại và xây dựng nhà mới số tiền là 33 triệu đồng. Tuy vậy, tất cả các hộ dân đã "hạ sơn" đều đang gặp khó khăn vì không có đất sản xuất. Bà Hoàng Đinh Vinh, đang chuyển nhà “hạ sơn” chia sẻ: "Sau khi xuống núi, gia đình tôi sẽ tiếp tục lên đây để canh tác những diện tích đã khai hoang bởi chưa có tiền mua đất ruộng tại nơi ở mới".