Bài toán nhân lực cho phát triển bền vững

Kết quả khảo sát trên địa bàn Thái Nguyên cho thấy, nhu cầu tuyển dụng lao động của các doanh nghiệp đang ở mức cao, nhất là tại các khu, cụm công nghiệp và dự án đầu tư mới. Tuy nhiên, bên cạnh nguồn cung lao động dồi dào, thị trường lao động vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định về chất lượng nguồn nhân lực, kỹ năng nghề nghiệp và tính ổn định của lực lượng lao động. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp đồng bộ nhằm cân bằng cung - cầu lao động, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong giai đoạn mới.

Nguồn cung dồi dào, nhu cầu tuyển dụng lớn

Sau sáp nhập, quy mô dân số và lực lượng lao động của tỉnh Thái Nguyên tăng đáng kể. Hiện nay, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên là trên 804,7 nghìn người, chiếm khoảng 47% dân số toàn tỉnh.

Theo khảo sát của các cơ quan chức năng, năm 2025 toàn tỉnh có trên 768 nghìn lao động có việc làm. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 18,9%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 42,7%; khu vực dịch vụ chiếm 38,4%.

Tỷ lệ lao động qua đào tạo trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 71%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 36,4%, tạo nền tảng quan trọng để đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Những tháng đầu năm nay, qua khảo sát tại 521 đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh, nhu cầu tuyển dụng được ghi nhận lên tới 10.516 vị trí việc làm. Trong cơ cấu tuyển dụng, lao động phổ thông vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 77,83%; lao động có trình độ từ sơ cấp đến cao đẳng chiếm 15,33%; lao động trình độ đại học trở lên chiếm 6,84%.

Dự báo trong 6 tháng cuối năm, nhu cầu tuyển dụng lao động tiếp tục duy trì ở mức cao, tập trung vào các nhóm ngành điện tử, điện công nghiệp, cơ khí chế tạo, may mặc, xây dựng, logistics - kho vận, marketing - truyền thông và du lịch.

Đây đều là những lĩnh vực đang có tốc độ tăng trưởng khá, thu hút nhiều dự án đầu tư mới và mở rộng sản xuất. Khảo sát thị trường lao động cũng cho thấy nhu cầu tuyển dụng tập trung chủ yếu tại các địa bàn có nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp và doanh nghiệp quy mô lớn như: Phổ Yên, Vạn Xuân, Sông Công, Phan Đình Phùng, Bách Quang, Điềm Thụy...

Nhiều doanh nghiệp FDI đang tiếp tục mở rộng hoạt động sản xuất, trong khi các công trình, dự án trọng điểm cũng được triển khai đồng loạt, kéo theo nhu cầu lớn về lao động ở nhiều trình độ khác nhau.

Nhu cầu tuyển dụng đang gia tăng đối với lao động có tay nghề, lao động kỹ thuật và lao động đã qua đào tạo, phản ánh xu hướng sản xuất hiện đại và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực.

Nguy cơ thiếu hụt lao động cục bộ

Mặc dù nguồn cung lao động của tỉnh khá lớn, song theo nhận định của các cơ quan chuyên môn, thị trường lao động Thái Nguyên vẫn có nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu hụt lao động cục bộ ở một số ngành nghề, nhất là những lĩnh vực sử dụng số lượng lao động lớn như sản xuất linh kiện điện tử, may mặc và xây dựng.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự mất cân đối giữa cung và cầu lao động. Trong khi doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng lớn thì một bộ phận lao động chưa đáp ứng được yêu cầu về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp hoặc tác phong công nghiệp.

Bên cạnh đó, sự cạnh tranh về chế độ tiền lương, phúc lợi giữa các doanh nghiệp cũng làm gia tăng tình trạng dịch chuyển lao động.

Thực tế cho thấy, hiện tượng lao động phổ thông chuyển việc giữa các doanh nghiệp vẫn diễn ra khá phổ biến. Nhiều người sẵn sàng thay đổi nơi làm việc khi có cơ hội nhận mức thu nhập hoặc chế độ đãi ngộ tốt hơn. Điều này khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc ổn định nguồn nhân lực và duy trì sản xuất lâu dài.

Chị Tiết Thị Hạnh, đang làm việc tại một doanh nghiệp phụ trợ trong chuỗi cung ứng của Samsung tại Thái Nguyên, chia sẻ: Lao động thời vụ thường có xu hướng thay đổi công việc khi tìm được nơi có mức lương cao hơn hoặc sau khi nhận đủ các khoản hỗ trợ theo quy định. Đây là thực trạng khá phổ biến tại nhiều doanh nghiệp sử dụng số lượng lớn lao động phổ thông.

Một nguyên nhân khác là sự cạnh tranh nhân lực từ các địa phương lân cận. Nhiều dự án lớn tại Hải Phòng, Bắc Ninh và một số trung tâm công nghiệp phía Bắc đang có nhu cầu tuyển dụng rất lớn, đi kèm mức thu nhập và chính sách hỗ trợ hấp dẫn.

Điều này tạo sức hút đối với người lao động, nhất là nhóm lao động trẻ và lao động có tay nghề. Một số lao động làm việc qua trung gian chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi, dẫn đến tâm lý thiếu gắn bó với doanh nghiệp.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thị trường lao động hiện đại. Nhiều doanh nghiệp cho biết vẫn gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động có kỹ năng nghề phù hợp, khả năng làm việc nhóm, tác phong công nghiệp và ý thức kỷ luật lao động.

Ông Hoàng Gia Huệ, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Mấm, nhận định: Doanh nghiệp thường xuyên có nhu cầu tuyển dụng cả lao động chính thức và lao động thời vụ. Tuy nhiên, hạn chế về kỹ năng mềm, khả năng thích ứng với môi trường làm việc và tác phong công nghiệp vẫn là những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

Theo khảo sát thực tế, mức thu nhập của người lao động tại một số khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn thấp hơn so với một số địa phương lân cận có cùng lĩnh vực sản xuất. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng lao động dịch chuyển sang những nơi có chính sách đãi ngộ hấp dẫn hơn, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt lao động cục bộ tại một số doanh nghiệp.

Phát triển thị trường lao động linh hoạt, hiện đại

Để thực hiện mục tiêu giải quyết việc làm cho khoảng 738 nghìn lao động trong nền kinh tế năm 2026, đồng thời khắc phục những bất cập trên thị trường lao động, tỉnh Thái Nguyên đang tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm phát triển thị trường lao động theo hướng linh hoạt, hiện đại và đồng bộ.

Trọng tâm là thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tăng tỷ trọng lao động trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ; giảm dần tỷ trọng lao động trong khu vực nông, lâm nghiệp.

Các cơ quan chức năng cũng tăng cường nắm bắt tình hình triển khai các dự án đầu tư, nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của từng ngành nghề để chủ động dự báo nhu cầu nhân lực trong từng giai đoạn.

Tỉnh đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý thị trường lao động, xây dựng cơ sở dữ liệu lao động và kết nối thông tin cung - cầu việc làm.

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường liên kết đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Thái Nguyên đang phối hợp triển khai hiệu quả các chương trình hợp tác với các địa phương trong khu vực cũng như với Đại học Thái Nguyên nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Cùng với đó, công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh tiếp tục được đẩy mạnh. Mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp được rà soát, sắp xếp theo hướng tinh gọn, gắn với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Mô hình liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được tăng cường nhằm mở rộng đào tạo gắn với tuyển dụng, nâng cao tỷ lệ người học có việc làm sau đào tạo.

Tỉnh cũng đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn, nhất là tại những khu vực có đất nông nghiệp chuyển đổi mục đích sử dụng. Đây là nhóm lao động cần được hỗ trợ để thích ứng với yêu cầu phát triển mới của thị trường lao động.

Bên cạnh các chính sách về đào tạo và việc làm, việc chăm lo đời sống người lao động cũng được xác định là yếu tố then chốt để giữ chân lao động. Chương trình phát triển nhà ở đến năm 2030 đang được triển khai nhằm giảm áp lực về chỗ ở, tạo điều kiện để người lao động ổn định cuộc sống và yên tâm làm việc lâu dài.

Theo đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Linh, cần tiếp tục khuyến khích doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm xã hội, quan tâm cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao chế độ phúc lợi và xây dựng môi trường lao động an toàn, thân thiện. Các chính sách hỗ trợ ăn ca, nhà ở, ký túc xá, phương tiện đưa đón, nhà trẻ, trường học và các thiết chế văn hóa, thể thao dành cho công nhân có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng đời sống người lao động.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục hiện đại hóa hệ thống kết nối cung - cầu lao động, mở rộng khả năng thu hút lao động từ các địa phương lân cận, triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ tạo việc làm và các chương trình tín dụng ưu đãi dành cho người lao động.

Thực tế cho thấy, cùng với việc mở rộng sản xuất, thu hút đầu tư và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nhu cầu lao động tại Thái Nguyên sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.

Vì vậy, phát triển thị trường lao động theo hướng linh hoạt, hiện đại, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động là những giải pháp quan trọng để bảo đảm cân bằng cung - cầu lao động, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.