Hơn 5 tháng qua, ở Phú Bình hầu như không có trận mưa nào đáng kể, trong khi, toàn huyện có đến gần 30% diện tích đất nông nghiệp phụ thuộc vào nước trời. Vì thế, ngay từ vụ đông năm 2009, nhiều diện tích cây trồng đã bị hạn, ảnh hưởng đến năng suất.
Từ trước đến nay, lúa vụ xuân trên địa bàn huyện Phú Bình phải đối diện với tình trạng thiếu nước, với diện tích từ 500-700ha. Có năm hạn vào đầu vụ, có năm hạn vào giữa và cuối vụ. Việc tích nước chống hạn cho cây lúa thường bắt đầu từ những ngày đầu tháng 8 và đã trở thành nếp trong lao động, sản xuất của mỗi người dân, đặc biệt là ở những xã miền núi. Trên địa bàn huyện có 2 hệ thống thuỷ nông tưới tiêu, gồm hệ thống thuỷ nông sông Cầu và hệ thống thuỷ nông Núi Cốc. 2 hệ thống thuỷ nông này đảm nhiệm việc tưới tiêu cho 4.009ha.
Hệ thống các hồ, đập và 41 trạm bơm đảm nhận việc tưới tiêu cho hơn 1.900ha. Hơn 2.000ha đất nông nghiệp còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào nước trời. Mọi năm, lưu lượng nước sông Cầu vào đầu vụ xuân thường xuống thấp, trung bình khoảng 15m3/s. Năm nay, lưu lượng này xuống thấp kỷ lục, chỉ khoảng 6m3/s không đủ nước tưới cung cấp cho toàn bộ hệ thống. Ngay từ những tháng đầu vụ đông xuân năm 2009, mực nước sông Cầu đã xuống rất thấp, khiến nhiều vị trí không đảm bảo được lưu lượng nước. Vì thế, Công ty Khai thác công trình thuỷ lợi sông Cầu đã phải tiếp nước từ hệ thống thuỷ nông núi Cốc để phục vụ sản xuất. Do đó, việc cung cấp nước tưới cho vụ xuân năm 2010 càng trở nên khó khăn. Vì thế, kế hoạch gieo cấy 4.800ha lúa sẽ khó có thể thực hiện, trong khi đó từ trung tuần tháng 1 người dân đã cần nước để đổ ải và từ ngày 5-2 bắt đầu vụ gieo cấy.
Trước thực trạng trên, huyện Phú Bình đã đưa ra nhiều giải pháp chống hạn, trong đó nhấn mạnh đến việc nâng cao ý thức quản lý tốt các công trình thuỷ lợi; xây dựng kế hoạch tưới cụ thể cho từng loại cây trồng, đặc biệt là đối với cây lúa; chống thất thoát, rò rỉ ở các công trình thuỷ lợi, dùng đến đâu, tháo nước đến đó. Đối với các hồ chứa có diện tích từ 30ha trở lên phải có lệnh của UBND huyện, Trạm Khai thác các công trình thuỷ lợi mới được tháo nước; kiên quyết không để tình trạng tháo nước ở ao, hồ để đánh bắt cá, tự ý tháo nước khi chưa được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền. Đã có nhiều phương án được đưa ra để giải quyết tình trạng hạn hán. Trong trường hợp hạn xảy ra ở đầu vụ, huyện sẽ huy động 33 trạm bơm điện trên địa bàn cùng 2.550 máy bơm các loại hút nước từ sông Cầu, sông Đào, các con suối, ngòi, ao để chống hạn. Khi các hồ, đập tưới đổ ải dẫn đến mực nước chết, nước trong các hồ, đập không tháo được qua cống tưới, huyện sẽ huy động 8 trạm bơm dầu loại 18CV và các loại máy bơm cỡ nhỏ, di chuyển bơm chống hạn cho 7 xã vùng núi có hồ, đập.
Huyện cũng đã và đang tiến hành khoan thăm dò nguồn nước có thể đảm bảo nước tưới để lập quy hoạch khoanh vùng cho khoan giếng nước dùng bơm điện, bơm dầu để tưới chống hạn. Nếu hạn hán diễn ra quá gay gắt, không đảm bảo được nguồn nước tưới, một số diện tích quá khó khăn về nước tưới sẽ phải chuyển đổi sang trồng cây màu và cây ngắn ngày như: ngô, lạc, đỗ, rau màu các loại. Dự kiến sẽ có ít nhất 200 ha lúa phải chuyển đổi. Trường hợp hạn xảy ra vào giữa và cuối vụ, khi các diện tích đã gieo cấy xong nhưng do hệ thống thủy nông sông Cầu lưu lượng nước xuống quá thấp, hệ thống thuỷ nông núi Cốc không đủ lưu lượng nước tưới hết diện tích, nước các hồ, đập đã xuống tới mực nước chết thì tuỳ theo từng vùng, địa phương huy động các loại máy bơm điện, dầu các loại để tưới chống hạn như ở phương án hạn xảy ra ở đầu vụ.
Để các phương án chống hạn được thực hiện có hiệu quả, huyện Phú Bình cũng đã đưa ra mức hỗ trợ kinh phí cho những vùng bị hạn mua xăng dầu, điện để chạy máy bơm và hỗ trợ giá giống đối với những diện tích phải chuyển đổi sang cây trồng khác. Các phương án chống hạn này đã được cơ quan chức năng của huyện triển khai kịp thời đến các xã, thị trấn trên địa bàn. Trong số 7 xã miền núi vùng tứ tân - nơi thường xuyên xảy ra hạn vụ xuân, xã Tân Thành được xem là nặng nề nhất. Hầu hết diện tích đất nông nghiệp ở đây phụ thuộc vào nước trời. Theo đồng chí Đinh Văn Phượng, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Thành, 2 tháng gần đây, xã không chỉ thiếu nước sản xuất mà còn thiếu cả nước sinh hoạt. Nhiều hộ dân đã phải đi xin nước về dùng. Do nhiều tháng qua trời không mưa nên các giếng nước ở đây rất cạn. Vụ xuân năm 2010, Tân Thành có kế hoạch gieo cấy 120ha lúa. Nếu trong thời gian tới, trời tiếp tục không mưa thì chỉ tiêu này sẽ không thể thực hiện. Xã cũng đã tính đến việc chuyển đổi loại cây trồng cho phù hợp. Theo đó, sẽ có khoảng 50% diện tích dự kiến trồng lúa chuyển sang trồng các loại cây khác, như ngô, rau màu, đậu tương, khoai tây… Đối phó với tình hình này, nhiều gia đình ở Tân Thành đã phải khoan giếng để lấy nước sinh hoạt, nếu dư thừa sẽ phục vụ cho sản xuất. Phương án phòng chống hạn cũng đã được xã triển khai đến các xóm và được người dân trong xã nghiêm túc thực hiện.
.gif?width=300&height=-&type=resize)
